1. Siyosatning maqsadi

Repozitoriylarda joylashtirish jinoyatchilik, uning sabablari va oqibatlari, huquqbuzarliklar profilaktikasi, viktimologiya, jinoiy siyosat va jinoiy odil sudlovga oid nazariy, empirik va qiyosiy tadqiqotlardan foydalanish imkoniyatini kengaytiradi. Bu tadqiqot natijalarini saqlashga va ulardan ilmiy, ta’limiy hamda kasbiy faoliyatda foydalanishga yordam beradi.

Mualliflar o‘zlariga tegishli mualliflik huquqini saqlaydilar va o‘z huquqlari, qo‘llaniladigan litsenziyalar hamda ushbu siyosat doirasida ruxsat etilgan versiyalarni embargosiz joylashtirishlari mumkin. Ushbu siyosat yoki amaldagi litsenziya allaqachon ruxsat etgan joylashtirish uchun jurnal alohida to‘lov olmaydi va qo‘shimcha ruxsat talab qilmaydi. Nashr to‘lovlari shartlari alohida tartibga solinadi.

2. Maqola versiyalari

Joylashtirish maqsadlari uchun quyidagi versiyalar farqlanadi:

• Topshirilgan qo‘lyozma — Submitted Manuscript: taqrizlash va qabul qilish yakunlanishidan oldin jurnalga yuborilgan muallif matni. Topshirishning o‘zi maqola qabul qilinganini yoki nashr etilganini anglatmaydi.
• Qabul qilingan muallif qo‘lyozmasi — Author Accepted Manuscript (AAM/Postprint): taqrizlash va zarur tuzatishlardan keyin qabul qilingan, yakuniy nashriyot tayyorlovidan va rasmiy fayl chiqarilishidan oldingi matn.
• Rasmiy nashr etilgan versiya — Version of Record (VoR): jurnal tomonidan nashriyot bezagi, chiqish ma’lumotlari va, berilgan bo‘lsa, DOI bilan rasman chiqarilgan versiya.

Ushbu siyosatda maqola jurnal tomonidan qabul qilinishidan oldin ommaga ochiq joylashtirilgan muallif versiyasi preprint deb ataladi. Har bir topshirilgan qo‘lyozma preprint emas: u ommaga ochiq bo‘lmasligi mumkin. Ochiq joylashtirishning o‘zi taqrizdan o‘tilganini yoki jurnal ma’qullaganini tasdiqlamaydi; versiyaning haqiqiy maqomi ko‘rsatiladi.

Qabul qilingandan so‘ng joylashtiriladigan qabul qilingan matn AAM deb, rasmiy nashrdan keyin noshir fayli esa VoR deb belgilanadi. Joylashtirish sanasi va fayl versiyasini farqlash mumkin bo‘lishi kerak; «postprint» atamasi nusxa AAM yoki VoR ekanini aniq ko‘rsatish o‘rnini bosmaydi.

3. Ruxsat etilgan joylashtirish manzillari

Topshirilgan qo‘lyozma, preprint, AAM va VoR quyidagi joylarda joylashtirilishi mumkin:

• muallifning shaxsiy veb-saytida;
• muallifga aloqador muassasa saytida;
• institutsional repozitoriyda;
• mavzuga yoki sohaga oid repozitoriyda;
• tadqiqotni moliyalashtiruvchi tashkilot belgilagan repozitoriyda;
• shartlari joylashtiriladigan materialga bo‘lgan huquqlarga mos ilmiy yoki akademik material almashish platformasida.

Ruxsat tegishli versiya va muallif tasarruf etishga vakolatli bo‘lgan materiallarga taalluqli. Platforma shartlari muallif ega bo‘lmagan huquqlarni berishni talab qilmasligi yoki avval berilgan ochiq litsenziyaga zid bo‘lmasligi kerak. Barqaror havolalari, versiya belgilari va saqlash shartlari tushunarli bo‘lgan repozitoriylar afzal hisoblanadi.

Jurnalning ochiq foydalanish modeli doirasida nashr etilgan maqolaning VoR versiyasi uning rasmiy saytida ham bepul mavjud. Repozitoriy nusxalari bu imkoniyatni to‘ldiradi; muallifning o‘z asarini arxivlashi noshirning rasmiy ilmiy arxivni saqlash majburiyatini almashtirmaydi.

4. Embargo davri

Jurnal topshirilgan qo‘lyozma, preprint, AAM yoki VoR uchun embargo davrini belgilamaydi. Tegishli versiya mavjud bo‘lishi va zarur huquq hamda ruxsatlar ta’minlanishi bilanoq joylashtirilishi mumkin: AAM — rasman qabul qilingandan so‘ng, VoR — jurnal tomonidan rasman chiqarilgandan so‘ng.

Qabul qilish yoki nashr etishdan oldingi materialni qabul qilingan qo‘lyozma yoki rasman nashr etilgan maqola sifatida ko‘rsatish mumkin emas. Jurnal tomonidan embargo yo‘qligi uchinchi shaxs cheklovlarini va maxfiylik talablarini bekor qilmaydi; ular har bir material uchun alohida baholanadi.

5. Joylashtirilgan versiyani belgilash

Repozitoriy yozuvida va imkon qadar faylning o‘zida quyidagilar ko‘rsatiladi:

• maqom: topshirilgan qo‘lyozma/preprint, AAM yoki VoR;
• mualliflar va ish nomi;
• sana va, qo‘llanilsa, versiya belgisi;
• shu versiyaning litsenziyasi yoki boshqa qo‘llaniladigan foydalanish shartlari;
• tegishli versiyaning DOI yoki barqaror havolasi va rasmiy maqola nashr etilgach, u bilan bog‘liqligi.

Preprint va AAM rasmiy nashr degan yolg‘on taassurot uyg‘otadigan tarzda rasmiylashtirilmaydi. Logotip, chiqish ma’lumotlari yoki nashriyot maketidan norasmiy matnni jurnal chiqargan fayl sifatida ko‘rsatish uchun foydalanish mumkin emas. Haqiqiy VoR versiyasini uning bezagi bilan birga ruxsat etilgan tarzda nusxalash imkoniyati saqlanadi.

CC BY 4.0 litsenziya doirasida tarjima va moslashtirishga ruxsat beradi. Foydalanuvchi o‘zgartirgan matn tarjima, moslashtirilgan asar yoki boshqa o‘zgartirilgan nusxa sifatida aniq belgilanadi va asl maqola bilan bog‘lanadi; logotip, jurnal nomi yoki DOI saqlangani sababli u rasmiy VoRga aylanmaydi.

6. Nashrdan keyingi iqtiboslar va havolalar

Rasmiy nashrdan keyin mualliflarga avval yaratilgan repozitoriy yozuvlarini imkon qadar quyidagilar bilan to‘ldirish tavsiya etiladi:

• maqolaning to‘liq bibliografik tavsifi va mualliflar ismlari;
• jurnal nomi — «Kriminologik faoliyat»;
• mavjud bo‘lsa yil, jild, son va sahifalar yoki maqola raqami;
• VoRning DOI yoki doimiy havolasi;
• rasmiy maqola litsenziyasi haqidagi ma’lumotlar, joylashtirilgan versiyaning litsenziyasini alohida ko‘rsatgan holda.

Preprint DOI va jurnal maqolasi DOI bir-birining o‘rnini bosmaydi. Versiyalarning identifikatorlari turlicha bo‘lsa, yozuvlar bir ishga tegishli sifatida bog‘lanadi va har birining maqomi aniq ko‘rsatiladi. Jurnal DOI havolasi borligi sababli qabul qilingan qo‘lyozma VoR maqomiga ega bo‘lgan degan taassurot yaratilmasligi kerak.

To‘liq bibliografik tavsif ilmiy iqtibos keltirish tavsiyasi bo‘lib, CC BY 4.0ga qo‘shimcha cheklov emas. Tarqatishda qo‘llaniladigan litsenziya va Mualliflik huquqi va litsenziyalash siyosatida nazarda tutilgan majburiy mualliflik ma’lumotlari, bildirishnomalar, litsenziya havolasi va o‘zgarishlar belgilari saqlanadi.

7. Preprintlar

Preprintning oldindan joylashtirilishi o‘z-o‘zidan maqolaning «Kriminologik faoliyat» jurnalida ko‘rib chiqilishiga to‘sqinlik qilmaydi. U qabul qilinishni kafolatlamaydi hamda originallik, tadqiqot etikasi va mustaqil taqrizlash talablaridan ozod etmaydi.

Topshirishda mualliflar tahririyatga preprint, uning versiyalari va litsenziyasi haqida xabar beradilar, DOI yoki barqaror havolani taqdim etadilar va bog‘liq nashrlarni oshkor qiladilar. Jurnal taqrizidan o‘tmagan versiya uchun bu holat aniq ko‘rsatiladi. Ochiq versiya ko‘rib chiqish jarayonida yangilansa, mualliflar muhim o‘zgarishlar va amaldagi havola haqida tahririyatni xabardor qiladilar.

Ochiq preprint mavjudligi mualliflarning amaldagi anonimligini kamaytirishi mumkin. Jurnal qabul qilingan ikki tomonlama anonim taqrizlash modelini saqlaydi; mualliflar ushbu jarayon uchun anonimlashtirilgan qo‘lyozmani taqdim etadilar, tahririyat esa mualliflikni tanib qolish ehtimoli va manfaatlar to‘qnashuvini hisobga oladi. Ochiq preprint taqrizchilar shaxsi, maxfiy taqrizlar yoki yozishmalarni oshkor qilish huquqini bermaydi.

VoR chiqarilgach, preprint yozuvini rasmiy nashr bilan bog‘lash va versiyalar tarixini saqlash tavsiya etiladi. Preprint bir maqolani bir vaqtning o‘zida bir nechta jurnalga topshirishga teng emas; takroriy nashr va bog‘liq ishlar qoidalari mustaqil ravishda qo‘llaniladi.

8. Tuzatishlar, maqolani qaytarib olish va maqom o‘zgarishi

Tuzatish, tahririy xavotir bayonoti yoki maqolani qaytarib olish bildirishnomasi e’lon qilinsa, mualliflarga o‘z nazoratidagi yozuvlarni yangilash va boshqa repozitoriylar administratorlariga murojaat qilish tavsiya etiladi. Amaldagi maqom va rasmiy bildirishnomaga yoki chiqarilgan bo‘lsa tuzatilgan versiyaga havola qo‘shiladi.

Nashr tarixi tushunarli bo‘lib qolishi kerak. Muallif norasmiy ravishda tuzatgan faylni jurnalning tuzatilgan VoR versiyasi sifatida ko‘rsatish mumkin emas. Rasmiy o‘zgarishlar va bildirishnomalar tahririyat tomonidan tegishli tartibda belgilanadi va asl maqola bilan bog‘lanadi. Litsenziya ruxsat etgan tarjima va moslashtirishlar ham o‘zgartirilgan material sifatida ko‘rsatiladi.

Maqolani qaytarib olish CC BY 4.0 asosida avval tegishli tartibda berilgan huquqlarni avtomatik bekor qilmaydi. Biroq tarqatilayotgan yozuv ishning ishonchliligi yoki maqomi haqida o‘quvchini chalg‘itmasligi kerak. Noqonuniy oshkor qilingan yoki himoyalanadigan ma’lumotlarni cheklash zarur bo‘lsa, tahririyat va repozitoriy qo‘llaniladigan qoidalar asosida harakat qiladi hamda ruxsat etilgan hajmdagi axborotni hujjatlashtiradi.

9. Mualliflik huquqi va litsenziya

Mualliflar o‘zlariga tegishli huquqlarni saqlaydilar; joylashtirishda boshqa huquq egalarining vakolatlari hisobga olinadi. Amaldagi ochiq foydalanish siyosati asosida chiqarilgan va tegishli litsenziya bilan belgilangan rasmiy maqolalar Creative Commons Attribution 4.0 International — CC BY 4.0 asosida tarqatiladi.

Berilgan huquqlar doirasida CC BY 4.0 litsenziya shartlariga rioya etgan holda nusxalash, tarqatish va moslashtirishga, jumladan tijorat maqsadida foydalanishga ruxsat beradi. Bunday amallar uchun jurnalning qo‘shimcha ruxsati talab qilinmaydi. CC BY 4.0 qisqacha tavsifi va to‘liq huquqiy matni mavjud; belgilovchi hujjat to‘liq matndir.

VoR litsenziyasi preprint yoki AAMga avtomatik o‘tkazilmaydi. Muallif versiyasini joylashtirish huquqi va uni muayyan ochiq litsenziya asosida barcha foydalanuvchilarga taqdim etish huquqi alohida masalalardir. Har bir versiya uchun haqiqiy shartlar ko‘rsatiladi va zarur vakolatlar ta’minlanadi; avval berilgan litsenziyalar hisobga olinadi va o‘zboshimchalik bilan bekor qilinmaydi.

Faylda alohida istisno qilingan elementlar mavjud bo‘lsa, joylashtirishda ularning belgilari saqlanadi. Mualliflikni ko‘rsatish, moslashtirish, boshqa huquqlar va qoidabuzarliklardagi choralar bo‘yicha batafsil shartlar Mualliflik huquqi va litsenziyalash siyosatida belgilangan.

10. Uchinchi shaxslar, muassasalar va moliyalashtiruvchi tashkilotlar talablari

Joylashtirishdan oldin mualliflar quyidagilarni tekshiradilar:

• hammualliflar, ish beruvchi va boshqa huquq egalarining huquqlari, shuningdek ommaga tarqatish vakolatlari;
• boshqa shaxslarning rasmlari, jadvallari, anketalari, ma’lumotlari, dasturiy kodi va boshqa kiritilgan materiallaridan foydalanish shartlari;
• muassasa va moliyalashtiruvchi tashkilot oldidagi majburiyatlar hamda shartnomalarning avval berilgan huquqlarga mosligi;
• manbalarga kirish qonuniyligi, maxfiylik, shaxsga doir ma’lumotlarni himoyalash va zarur hollarda ishtirokchilar roziligi.

Maqolaning ochiq litsenziyasi yopiq ish materiallari, jabrlanuvchilar, gumon qilinuvchilar, mahkumlar yoki boshqa ishtirokchilar identifikatorlari, imzolangan roziliklar, qayta identifikatsiya kalitlari va maxfiy taqrizlarni joylashtirishga ruxsat degani emas. Intervyular, sudlanganlik haqidagi va boshqa nozik ma’lumotlar uchun qayta identifikatsiya xavfi va ommaga oshkor qilish mumkinligi baholanadi.

Boshqa litsenziya yoki alohida ruxsat asosidagi materiallar umumiy CC BY 4.0dan istisno qilinishi mumkin. Qo‘shimcha ruxsat faqat foydalanish amaldagi litsenziya, qo‘llaniladigan istisno yoki boshqa qonuniy asos bilan ruxsat etilmagan hollarda zarur. Ochiq joylashtirishga yo‘l qo‘yilmasa, cheklovni aniq tushuntirgan holda qonuniy tarqatish mumkin bo‘lgan versiya yoki nazorat ostida kirish qo‘llaniladi; yopiq fayl ochiq mavjud deb e’lon qilinmaydi.

Ma’lumotlar va kodning litsenziyalash hamda ulardan foydalanish shartlari alohida ko‘rsatiladi. Ma’lumotlar va tadqiqot natijalarining qayta hosil qilinishi siyosati, Xabardor qilingan holda rozilik olish siyosati va Maxfiylik to‘g‘risidagi nizom qo‘llaniladi. Repozitoriyga yuklashning o‘zi materialni uzatish qonuniyligini tasdiqlamaydi.

11. Ilgari nashr etilgan arxiv materiallari

Ushbu siyosat va CC BY 4.0 ilgari boshqa huquqiy asoslarda nashr etilgan materiallarning shartlarini avtomatik o‘zgartirmaydi. Bunday maqolalarni joylashtirish muayyan versiyaga tegishli amaldagi litsenziyalar, ruxsatlar va dastlabki nashriyot kelishuvlari asosida amalga oshiriladi.

Eski maqolaning bepul mavjudligi uni har qanday joylashtirish yoki qayta ishlashga ruxsat berilganiga teng emas. Ma’lumotlar yo‘q yoki ziddiyatli bo‘lsa, tahririyat huquq egasi va shartlarni aniqlashtirishga yordam beradi; yangi litsenziya faqat vakolatlar mavjud bo‘lganda ko‘rsatiladi. Amaldagi ruxsatlar va qo‘llaniladigan qonuniy istisnolar o‘z ahamiyatini saqlaydi.

12. Siyosatni boshqarish

Siyosat Ochiq foydalanish siyosati, Mualliflik huquqi va litsenziyalash siyosati va jurnalning boshqa tegishli qoidalari bilan birgalikda qo‘llaniladi. Uni qo‘llash uchun tahririyat mas’ul; jurnalning muassisi va noshiri — O‘zbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot instituti.

Tasdiqlangach, siyosat «Kriminologik faoliyat» rasmiy saytida e’lon qilingan kundan kuchga kiradi. E’lon qilish va o‘zgartirishlarning haqiqiy sanalari ko‘rsatiladi. Qayta ko‘rib chiqishda huquqiy, nashriyot va texnologik amaliyot hisobga olinadi hamda foydalanuvchilarga tegishli tartibda berilgan huquqlar bekor qilinmaydi.

Repozitoriylar, maqola versiyalari va muallifning o‘z asarini arxivlashi haqidagi savollar institutning aloqa manziliga yuboriladi: info@uzkti.uz. Maqola, DOI yoki havola, joylashtiriladigan versiya, repozitoriy va savol mohiyatini ko‘rsating. Allaqachon ruxsat etilgan joylashtirish uchun qo‘shimcha kelishish talab qilinmaydi.