1. Maqsad va asosiy tamoyillar

«Kriminologik faoliyat» jurnali kriminologiya, jinoyatchilikning oldini olish, viktimologiya, jinoyat siyosati va jinoiy odil sudlov sohalarida nashr etilgan tadqiqotlarning uzoq muddat saqlanishi, yaxlitligi, haqiqiyligi va ulardan foydalanish imkoniyatini ta’minlashga intiladi.

Ushbu siyosat materiallarni faol veb-saytda joylashtirish, kundalik faoliyat uchun zaxira nusxalarini yaratish va mustaqil uzoq muddatli raqamli saqlashni farqlaydi. DOI ro‘yxatdan o‘tkazilishi, Crossmarkdan foydalanish, indekslash va qidiruv tizimlarida ko‘rinishning o‘zi nashrlarning to‘liq matnlari saqlanishini ta’minlamaydi.

Saqlashning maqsadi — texnik va tashkiliy o‘zgarishlar sharoitida ilmiy nashrlar tarixini hamda ulardan foydalanish imkoniyatini saqlab qolish. Bunda mualliflarning huquqlari, litsenziya shartlari va maxfiy axborotni himoya qilish talablari bajariladi.

2. Tashqi saqlashning joriy holati

Siyosatning ushbu tahririda jurnal materiallarining tashqi uzoq muddatli saqlash tizimi bilan qamrab olingani tasdiqlangan deb e’lon qilinmaydi. Materiallarning amalda yuborilgani, qabul qilingani va qamrovi tekshirilmaguncha jurnal PKP Preservation Network (PKP PN), LOCKSS, CLOCKSS, Portico yoki boshqa xizmatni o‘z nashrlari uchun faol saqlash tizimi sifatida ko‘rsatmaydi.

Ommaviy bayonotga qo‘yilgan ushbu cheklov mazkur siyosat uchun tekshirilgan tasdiq mavjud emasligini bildiradi; u ayrim arxiv nusxalari bor yoki yo‘qligi haqidagi texnik xulosa emas. Plaginni o‘rnatish, ariza topshirish, kelishuv tuzish yoki xizmat logotipini joylashtirish muayyan materiallarni yuborish natijalarini tekshirishning o‘rnini bosmaydi.

Tasdiq olingach, tahririyat ushbu bo‘limni yangilab, xizmat nomi, tekshirish sanasi va amaldagi qamrovni ko‘rsatadi. Ayrim sonlarning yuborilishi butun arxivning saqlanishi sifatida ta’riflanmaydi; qamrovdagi muhim bo‘shliqlar va yuborishdagi uzilishlar saqlash holati haqidagi ma’lumotlarda aks ettiriladi.

3. Zaxira nusxalarini yaratish va tiklash

Jurnalning ta’sischisi va nashriyotchisi bo‘lgan O‘zbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot instituti vakolatli xodimlar orqali raqamli resurslarning zaxira nusxalarini yaratish va ularni tiklashni tashkil etadi. Ushbu choralar tashqi saqlash xizmati ulanmasidan oldin zarur bo‘lib, u joriy etilgandan keyin ham davom ettiriladi.

Zaxira nusxalarini yaratish tartibi quyidagilarni qamrab olishi kerak:

• maqolalarning PDF hamda, mavjud bo‘lsa, HTML, XML va boshqa nashr qilingan formatlardagi rasmiy fayllari;
• muqovalar, mundarijalar, sonlarning to‘liq fayllari va nashrning ajralmas qismi bo‘lgan e’lon qilingan qo‘shimcha materiallar;
• bibliografik metama’lumotlar, mualliflar va tashkilotlar haqidagi ma’lumotlar, annotatsiyalar, kalit so‘zlar va litsenziya shartlari;
• DOI yozuvlari, ularning yangilanishi, tuzatishlar, maqolalarni qaytarib olish va boshqa rasmiy bildirishnomalar haqidagi ma’lumotlar;
• jurnal faoliyatini tiklash uchun zarur platforma ma’lumotlar bazasi, fayllari va sozlamalari;
• nusxalar tarkibi, tekshirish natijalari va tiklash tartibi haqidagi texnik hujjatlar.

Institut nusxa olish jadvalini, nusxalarni saqlash va almashtirish muddatlarini, mas’ul shaxslarni hamda tiklashni sinash tartibini belgilaydi. Jadval yangi nashrlar, ma’lumotlar o‘zgarishi, platforma yangilanishlari va texnik xavflarni hisobga oladi. Kamida bitta tiklashga yaroqli nusxa asosiy serverdan alohida saqlanishi hamda bir vaqtda yo‘qolish yoki ruxsatsiz o‘zgartirishdan himoyalanishi kerak.

Nusxalarning yaxlitligi nazorat qilinadi va ulardan tiklash imkoniyati davriy ravishda tekshiriladi. Foydalanish huquqi faqat vakolatli shaxslarga beriladi; maxfiy ma’lumotlarni saqlash va uzatishda tegishli himoya vositalari, zarur hollarda shifrlash qo‘llanadi. Tekshirish natijalari va aniqlangan nosozliklar hujjatlashtiriladi.

Faoliyatni tiklash uchun yaratilgan nusxalarda nashr etilmagan qo‘lyozmalar, maxfiy taqrizlar, foydalanuvchi hisoblari va shaxsga doir ma’lumotlar bo‘lishi mumkin. Bunday ma’lumotlar, rozilik shakllari, jinoyat ishlarining yopiq materiallari va boshqa sezgir hujjatlar tashqi arxivlashga yuboriladigan ochiq nashrlar paketiga kiritilmaydi. Ularning zaxira nusxalarini saqlash maqolalardan muddatsiz ochiq foydalanish tamoyili bilan emas, balki kirish cheklovlari, ishlov berish maqsadlari va belgilangan saqlash muddatlari bilan tartibga solinadi.

Zaxira nusxalari platforma faoliyatini tiklash imkonini beradi, biroq ilmiy nashrlarni mustaqil uzoq muddatli saqlashning o‘rnini bosmaydi. Ushbu siyosat nusxa yaratishni tashkil etish talablarini belgilaydi; texnik qaydlar va tekshiruvlarsiz muayyan jadval bajarilganini tasdiqlamaydi.

4. Rejalashtirilayotgan tashqi uzoq muddatli saqlash

Jurnal platforma mosligi, ishtirok shartlari, materiallarga bo‘lgan huquqlar va tanlangan yechimning barqarorligini hisobga olib, tashqi uzoq muddatli saqlash xizmatini ulashni rejalashtiradi. Ko‘rib chiqilayotgan variantlardan biri — PKP Preservation Network; ushbu variantning ko‘rib chiqilishi jurnal allaqachon ulanganini yoki uning materiallari saqlashga qabul qilinganini anglatmaydi.

Yuborishdan oldin institut depozitga topshirish vakolatini, eksport qilinadigan fayllar va metama’lumotlar tarkibini, litsenziya shartlarini hamda yopiq tahririy hujjatlar chiqarib tashlanganini tekshiradi. Yuborilgandan so‘ng natija va amalda qabul qilingan materiallar ro‘yxati tekshiriladi; xatolar va kamchiliklar bartaraf etilib, qayta nazorat qilinadi.

Tashqi saqlash tasdiqlangach, jurnal quyidagilarni e’lon qiladi:

• xizmatning to‘liq nomi va rasmiy saytiga havola;
• amaldagi saqlash tasdiqlangan sana;
• qamrab olingan yillar, sonlar, fayl turlari va qo‘shimcha materiallar, shuningdek, ma’lum istisnolar;
• yangi materiallar va nashrdan keyingi yangilanishlarni yuborish tartibi va davriyligi;
• asosiy saytdan foydalanish imkoni to‘xtaganda saqlangan materiallarni taqdim etish shartlari, agar xizmatda bunday mexanizm bo‘lsa;
• saqlash haqidagi ochiq yozuvga havola, agar mavjud bo‘lsa, yoki boshqa tekshirish usulining tavsifi va sanasi.

Institut nashr etilgan materiallarni xizmatning tasdiqlangan qamrovi bilan davriy ravishda solishtiradi. Yopiq arxivda saqlash saytning hammaga ochiq zaxira nusxasi mavjudligini anglatmaydi: arxivdan foydalanish tegishli xizmat shartlari bilan belgilanadi. Maqolalardan odatiy ochiq foydalanish jurnal saytida ta’minlanadi.

5. Fayllar yaxlitligi va nashr tarixi

Jurnal maqolaning rasmiy nashr etilgan versiyasi — Version of Record (VoR) — bilan birga bibliografik ma’lumotlar, mavjud bo‘lsa DOI, nashr sanasi, litsenziya va materialning joriy holati haqidagi ma’lumotlarni saqlaydi. Texnik ko‘chirishda fayllarning to‘liqligi va ular o‘rtasidagi bog‘lanishlar tekshiriladi; yaxlitlik nazorati uchun nazorat summalari va o‘zgarishlar jurnallaridan foydalanish mumkin.

Tuzatishlar, maqolalarni qaytarib olish, xavotir bildirish va boshqa muhim yangilanishlar Tuzatishlar, maqolalarni qaytarib olish va nashrdan keyingi yangilanishlar siyosati talablariga muvofiq asl maqola bilan bog‘lanishlari bilan birga saqlanadi. Yangilanishlar tashqi xizmat qo‘llab-quvvatlaydigan tartibda yuboriladi. Jurnal mazmunan o‘zgartirilgan materialni o‘zgarishni ko‘rsatmasdan va nashr tarixini saqlamasdan almashtirmaydi.

Qaytarib olingan maqola, odatda, aniq belgi va tegishli bildirishnomaga havola bilan saqlanadi. Huquqiy yoki etik asoslarda yoxud maxfiylik va xavfsizlikni himoya qilish uchun istisno tariqasida olib tashlash yoki foydalanishni cheklashda bibliografik yozuv va ruxsat etilgan hajmdagi tushuntirish saqlanadi. Tahririyat zarur choralarni saqlash xizmati bilan muvofiqlashtiradi; saytdan olib tashlash barcha tashqi nusxalar avtomatik o‘chirilishini anglatmaydi.

6. Foydalanish uzluksizligi va favqulodda tiklash

Institut texnik nosozlik, kiberhodisa, domen yoki platforma o‘zgarishi, texnik xizmat ko‘rsatish tartibi o‘zgarishi yoki jurnal nashri to‘xtashi holatlari uchun materiallarni tiklash va ko‘chirish rejasini tashkil etadi. Rejada mas’ul shaxslar, zarur nusxalar va hujjatlardan foydalanish, tiklash ketma-ketligi va natijalarni tekshirish ko‘zda tutiladi.

Vaziyatga qarab quyidagi choralar ko‘riladi:

• maqolalar, sonlar, metama’lumotlar va nashr etilgan qo‘shimcha materiallar fayllarini tiklash;
• maqolalar, sonlar va o‘zgarishlar haqidagi rasmiy bildirishnomalar o‘rtasidagi havolalarni saqlash;
• ko‘chirishda DOI yozuvlaridagi sahifa manzillarini yangilash va avval berilgan DOIlarni saqlab qolish;
• litsenziya ma’lumotlari va nashr holatini ko‘rsatuvchi belgilarni ko‘chirish;
• muhim uzilish yoki foydalanishning rasmiy manzili o‘zgargani haqida o‘quvchilarni xabardor qilish;
• belgilangan shartlar bajarilganda ulangan saqlash xizmatiga uning materiallardan foydalanishni ta’minlash mexanizmini qo‘llash uchun murojaat qilish.

Domen yoki platformaning o‘zgarishi o‘z-o‘zidan maqolaga yangi DOI berish uchun asos bo‘lmaydi. Tiklangan sahifa va fayllarning ilmiy mazmun, mualliflik, bibliografik ma’lumotlar, litsenziya va keyingi bildirishnomalarga muvofiqligi tekshiriladi.

Nashr to‘xtaganda institut arxivga keyingi xizmat ko‘rsatish va zarur vakolatlarni topshirish tartibini belgilaydi. Tashqi xizmat orqali foydalanish amalda saqlangan qamrov va uning shartlariga bog‘liq; jurnal bunday xizmat tomonidan butun sayt avtomatik yoki darhol tiklanishini va’da qilmaydi.

7. Avvalgi nashrlar va huquqlar chegarasi

Avval nashr etilgan materiallar zarur huquqlar, fayllar va texnik imkoniyat mavjud bo‘lgandagina tashqi saqlashga kiritiladi. Ayrim materiallar uchinchi tomon platformalarida joylashtirilgan yoki boshqa shartnomalar bilan tartibga solingan bo‘lsa, ularni saqlash va tarqatishda tegishli shartlar hisobga olinadi.

Ushbu siyosat tashqi fayllarga mulk huquqini belgilamaydi va ularning arxivlanganini tasdiqlamaydi. Shuningdek, avval nashr etilgan materiallarning mualliflik huquqi va litsenziyalarini orqaga qaytish kuchi bilan o‘zgartirmaydi. Oldingi yillar qamrovi saqlash xizmati ushbu materiallarni qabul qilgani tekshirilgandan keyingina ko‘rsatiladi.

Mualliflarning Materiallarni repozitoriylarda joylashtirish siyosati talablariga muvofiq maqolalarning ruxsat etilgan versiyalarini repozitoriylarga joylashtirishi tadqiqotlarni tarqatish va ulardan foydalanish imkoniyatini kengaytiradi. Bunday nusxalar jurnalning tashqi saqlash xizmatida ishtirok etishini tasdiqlamaydi hamda nashriyotchining rasmiy nashrlarni saqlash bo‘yicha javobgarligini almashtirmaydi.

8. Mas’uliyat

O‘zbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot instituti saqlashni tashkil etish va resurslar bilan ta’minlash, mas’ul xodimlarni belgilash, kirishni boshqarish, zaxira nusxalarini yaratish, tiklash va tanlangan tashqi xizmat bilan hamkorlik qilish uchun javobgardir. Texnik ijrochilarni jalb qilish maxfiylik va institutning jurnal resurslari ustidan nazoratini saqlab qolish shartlarini hisobga olgan holda rasmiylashtiriladi.

Bosh muharrir va Tahrir hay’ati siyosat mazmunini tasdiqlash, saqlash qamrovi haqidagi ommaviy ma’lumotlarning aniqligi va ilmiy nashrlar holati bo‘yicha qarorlar uchun javobgardir. Vakolatli texnik xodimlar tasdiqlangan qarorlarni bajaradi, fayllar va metama’lumotlarni yuritadi, yuborish natijalarini tekshiradi va nosozliklar haqida xabar beradi.

Texnik xizmat ko‘rsatish va saqlashni moliyalashtirish maqolaning ilmiy mazmuni, muallifligi yoki tahririy holatini mustaqil ravishda o‘zgartirish huquqini bermaydi. Arxiv nusxalari va rasmiy bildirishnomalar o‘rtasida aniqlangan tafovutlar kelishilgan tuzatish uchun tahririyatga yuboriladi.

9. Siyosatni qayta ko‘rib chiqish va boshqarish

Ushbu siyosat jurnalning Ochiq foydalanish siyosati, Mualliflik huquqi va litsenziyalash siyosati, Materiallarni repozitoriylarda joylashtirish siyosati, Tuzatishlar, maqolalarni qaytarib olish va nashrdan keyingi yangilanishlar siyosati hamda Maxfiylik bayonoti bilan birgalikda qo‘llanadi.

Siyosat vakolatli rahbariyat tomonidan tasdiqlangach, «Kriminologik faoliyat» jurnalining rasmiy saytida e’lon qilingan sanadan kuchga kiradi. E’lon qilish sanasi va keyingi tahrirlarning sanalari siyosat sahifasida ko‘rsatiladi. Saqlash xizmati ulanishi yoki almashtirilishi, platforma o‘zgarishi, qamrovning jiddiy o‘zgarishi yoki materiallarning saqlanishiga oid muhim xavflar aniqlanishida siyosat qayta ko‘rib chiqiladi.

Raqamli arxivlash, ochilmayotgan maqolalar va materiallarni tiklash bo‘yicha savollar: info@uzkti.uz. Murojaatda maqola nomi, DOI yoki havola hamda muammo tavsifini ko‘rsatish tavsiya etiladi. Parollar, kirish kalitlari va maxfiy tadqiqot ma’lumotlarini oddiy elektron pochta orqali yubormaslik kerak.