1. Tahrir hay’atining vazifasi

Tahrir hay’atining asosiy vazifasi jurnalning ilmiy obro‘si, nashrlar sifati, tahririy mustaqilligi va xalqaro nufuzini mustahkamlashdan iborat. Tahrir hay’ati jurnalning rivojlanish strategiyasini muhokama qilishda qatnashadi, tahririy jarayonlarni ilmiy ekspertiza bilan qo‘llab-quvvatlaydi hamda jurnal maqsadi va mavzu doirasiga mos sifatli tadqiqotlarni nashr etishga ko‘maklashadi. Hay’atning umumiy salohiyati jurnalning mavzu va metodologiya yo‘nalishlarini qamrab oladi. A’zolar quyidagi sohalardan birida yoki bir nechtasida ixtisoslashgan bo‘lishi mumkin:

• kriminologik nazariyalar, jinoyatchilik sabablari va qonuniyatlari;
• jinoyatchilikning oldini olish va profilaktika dasturlari samaradorligini baholash;
• viktimologiya, jabrlanuvchilarni himoya qilish va tiklovchi odil sudlov;
• voyaga yetmaganlar jinoyatchiligi va yuvenal adliya;
• jinoyat siyosati, huquqni muhofaza qilish faoliyati va jinoiy odil sudlov tizimi;
• jazolarni ijro etish, probatsiya, reabilitatsiya va takroriy jinoyatchilik;
• uyushgan jinoyatchilik, korrupsiya va iqtisodiy jinoyatchilik;
• kiberjinoyatchilik va raqamli texnologiyalarning kriminologik jihatlari;
• qiyosiy va xalqaro kriminologiya, jumladan, O‘zbekiston va Markaziy Osiyoga oid tadqiqotlar;
• miqdoriy, sifat va aralash usullar, jinoyatchilik statistikasi va xavflarni baholash;
• kriminologik tadqiqotlarda inson huquqlari, tadqiqot etikasi va ma’lumotlarni himoya qilish.

2. Tahririy tuzilma

Vazifalar tahrir hay’ati rahbariyati, muharrirlar, hay’at a’zolari va tahririy jarayonlarni ta’minlovchi xodimlar o‘rtasida taqsimlanadi. Tayinlangan shaxslar va ularning amaldagi vazifalari «Tahrir hay’ati» sahifasida ko‘rsatiladi. Bosh muharrir o‘rinbosari, muvofiqlashtiruvchi muharrir, bo‘lim muharriri va yordamchi muharrir lavozimlari ular joriy etilgan bo‘lsa qo‘llanadi; vazifalarni birlashtirish qarorlarning mustaqilligi va manfaatlar to‘qnashuvi hisobga olingan holda rasmiylashtiriladi. Tahrir hay’ati raisi o‘rinbosari va bosh muharrir o‘rinbosari alohida vazifalardir; ularni birlashtirish uchun vakolatlar alohida rasmiylashtirilishi kerak.

Tahrir hay’ati raisi va rais o‘rinbosari

Tahrir hay’ati raisi va rais o‘rinbosari ilmiy ustuvorliklarni muhokama qilish, xalqaro hamkorlikni rivojlantirish va tahririy ish sifatini oshirish orqali strategik, maslahat va tashkiliy ko‘mak beradi. Rais yoki rais o‘rinbosari lavozimining o‘zi alohida qo‘lyozma yuzasidan qaror qabul qilish yoki qarorni bekor qilish, barcha tahririy materiallardan foydalanish yoxud taqriz jarayonini chetlab o‘tish huquqini bermaydi. Agar ushbu shaxslardan biri qo‘lyozmani ko‘rib chiqishga mas’ul muharrir etib tayinlansa, unga mazkur siyosatning barcha talablari tatbiq etiladi.

Bosh muharrir

Bosh muharrir:

• jurnalning ilmiy va tahririy faoliyatiga umumiy rahbarlik qiladi;
• tahririy mustaqillikni ta’minlaydi;
• jurnalning ilmiy yo‘nalishi va rivojlanish strategiyasini belgilaydi;
• tahrir hay’ati a’zolarini tanlash va ularning hissasini baholashda qatnashadi;
• murakkab ilmiy, etik va protsessual masalalar bo‘yicha qaror qabul qiladi;
• qo‘lyozmalarni qabul qilish yoki rad etish bo‘yicha yakuniy tahririy vakolatga ega.

Bosh muharrir taqrizchilar va mas’ul muharrirlarning tavsiyalarini hisobga oladi hamda tahririy jarayon uchun javob beradi. Manfaatlar to‘qnashuvi yuzaga kelganda bosh muharrir ko‘rib chiqishdan chetlashtiriladi; qarorni vakolatli mustaqil muharrir qabul qiladi. Zarur hollarda malakali tashqi muharrir jalb etiladi. Bosh muharrirning yo‘qligi yoki vakolatlarning boshqa shaxsga berilishi taqrizga oid belgilangan talablarni bekor qilmaydi.

Bosh muharrir o‘rinbosari

Bunday lavozim joriy etilgan bo‘lsa, bosh muharrir o‘rinbosari:

• jurnalni boshqarishda bosh muharrirga yordam beradi;
• tahririy jarayonlarni muvofiqlashtiradi;
• bosh muharrir topshirgan qo‘lyozmalarni ko‘rib chiqadi;
• bosh muharrir vaqtincha yo‘q bo‘lgan davrda o‘ziga yuklatilgan vazifalarni bajaradi;
• jurnal siyosatlarini ishlab chiqish va joriy etishda qatnashadi.

Muvofiqlashtiruvchi muharrir

Bunday lavozim joriy etilgan bo‘lsa, muvofiqlashtiruvchi muharrir:

• qo‘lyozmalarni qabul qilish va ularning texnik jihatdan to‘liqligini tekshirishni muvofiqlashtiradi;
• mualliflar, muharrirlar va taqrizchilar bilan tashkiliy yozishmalarni yuritadi;
• taqriz va tahririy tartib-taomillar muddatlarini kuzatib boradi;
• tahririy hujjatlar, qarorlar va yozishmalar hisobini yuritadi;
• jurnal sonlarini tashkiliy jihatdan tayyorlashda qatnashadi.

Muvofiqlashtiruvchi muharrirga tegishli ilmiy-tahririy vakolat aniq berilmagan bo‘lsa, u qo‘lyozmani qabul qilish yoki rad etish to‘g‘risida mustaqil yakuniy qaror qabul qilmaydi.

Bo‘lim muharrirlari va yordamchi muharrirlar

Bunday lavozimlar joriy etilgan bo‘lsa, bo‘lim muharrirlari va yordamchi muharrirlar:

• o‘z vakolati va ixtisosligi doirasidagi qo‘lyozmalarni ko‘rib chiqadi;
• mustaqil taqrizchilarni tanlaydi va taqriz jarayonini nazorat qiladi;
• taqrizlar va mualliflarning javoblarini baholaydi;
• bosh muharrirga asoslantirilgan tahririy tavsiya taqdim etadi.

Tahrir hay’ati a’zolari

Tahrir hay’ati a’zolari:

• jurnalning ilmiy rivojlanishiga maslahat va ekspert ko‘magi beradi;
• o‘z vakolati va malakasiga muvofiq qo‘lyozmalarni dastlabki baholash yoki ekspert ko‘rib chiqishda qatnashadi;
• malakali va mustaqil taqrizchilarni tavsiya qiladi;
• jurnal siyosatlari va ilmiy ustuvorliklarini takomillashtirishga hissa qo‘shadi;
• akademik hamjamiyatda jurnal nomidan mas’uliyat bilan ishtirok etadi.

3. Tahrir hay’atining asosiy majburiyatlari

Tahrir hay’ati a’zolari berilgan vakolatlar doirasida:

• jurnalning ilmiy yo‘nalishi va uzoq muddatli strategiyasini shakllantirishda qatnashadi;
• jurnal maqsadi va mavzu doirasini davriy ravishda qayta ko‘rib chiqadi;
• zaruratga ko‘ra qo‘lyozmalarni dastlabki ilmiy baholashda qatnashadi;
• malakali va mustaqil taqrizchilarni tavsiya qiladi;
• o‘z malakasi doirasida va manfaatlar to‘qnashuvi bo‘lmagan holda qo‘lyozmalarni ekspert sifatida baholaydi;
• tahririy masalalar yuzasidan ilmiy va metodologik maslahatlar beradi;
• nashrlarning originalligi, dolzarbligi, metodologik asoslanganligi va ilmiy ahamiyatini ta’minlashga ko‘maklashadi;
• nashr etikasi, tadqiqot halolligi va jurnal siyosatlariga rioya etilishini qo‘llab-quvvatlaydi;
• xalqaro ilmiy hamkorlik va akademik aloqalarni rivojlantiradi;
• sifatli qo‘lyozmalarni jalb etishga ko‘maklashadi;
• maxsus sonlar va mavzuli to‘plamlarni taklif qiladi;
• jurnalning xalqaro miqyosda tanilishi va ilmiy obro‘sini mustahkamlashga hissa qo‘shadi;
• tahrir hay’ati yig‘ilishlari va maslahatlashuvlarida muntazam qatnashadi.

Tahrir hay’ati a’zosi yoki muharrirning ichki bahosi tashqi ekspertizani to‘ldiradi va Taqriz siyosatiga muvofiq tadqiqot maqolasini qabul qilish uchun zarur bo‘lgan ikkita mustaqil tashqi taqriz o‘rnini bosmaydi. Ikki tomonlama anonim taqriz qo‘llanadi; majburiy tashqi taqrizchilar jurnalning tahrir hay’ati yoki tahririyat jamoasi a’zosi bo‘lmaydi. Hay’atga a’zolik kelib tushgan har bir qo‘lyozmaga taqriz berish majburiyatini anglatmaydi. Shu bilan birga, har bir a’zodan o‘z malakasi doirasida jurnal ishiga muntazam va mazmunli hissa qo‘shish kutiladi.

4. Tahrir hay’ati tarkibi va a’zolarni tanlash

Jurnal ichki talab sifatida faol ilmiy-tahririy jamoada jami kamida besh nafar malakali muharrir va tahrir hay’ati a’zosi bo‘lishini belgilaydi. Ilmiy-tahririy vazifaga ega bo‘lmagan ma’muriy va texnik xodimlar bu songa kiritilmaydi. A’zolar quyidagi mezonlar asosida tanlanadi:

• jurnal mavzu doirasiga mos ilmiy malaka;
• tegishli ilmiy daraja yoki unga teng professional tajriba;
• jurnal mavzulari va usullariga mos ilmiy nashrlar, tadqiqot faoliyati va tasdiqlangan malaka;
• taqrizchilik va tahririy ish tajribasi;
• tadqiqot halolligi va nashr etikasiga sodiqlik;
• professional obro‘ va akademik halollik;
• jurnal ishida muntazam qatnashish imkoniyati;
• mamlakatlar, tashkilotlar, ilmiy maktablar, fanlar va akademik faoliyat bosqichlari xilma-xilligiga hissa qo‘shish.

Tahrir hay’atini faqat bitta tashkilot yoki tor akademik guruh vakillaridan shakllantirishga yo‘l qo‘yilmaydi. Xalqaro xilma-xillik vakillari mavjud mamlakatlar soni va ushbu vakillarning amaldagi ishtiroki bilan baholanadi; tashkilotlar, ilmiy maktablar va tadqiqot usullari ham hisobga olinadi. Xorijiy a’zoni amaliy ishtirokisiz ro‘yxatga kiritish mazmunli xalqaro hamkorlik hisoblanmaydi. Xizmat lavozimi, iqtiboslar soni yoki h-indeksning o‘zi tayinlash uchun yetarli asos bo‘la olmaydi.

5. Tayinlash va rozilik

Tahrir hay’atiga kirishdan oldin nomzod quyidagilarni taqdim etadi:

• to‘liq ism-sharifi;
• ilmiy darajasi va ilmiy unvoni;
• egallab turgan lavozimi;
• asosiy tashkiloti va mamlakati;
• tashkilotdagi elektron pochta manzili;
• mavjud bo‘lsa, ORCID hamda Scopus Author ID, Web of Science Researcher Profile yoki tashkilot saytidagi profiliga havolalar;
• ilmiy faoliyati va ixtisoslashgan sohalari haqidagi ma’lumotlar.

Har bir nomzod tahrir hay’ati faoliyatida qatnashishga va professional ma’lumotlarini jurnal saytida e’lon qilishga aniq rozilik bildirishi shart. Shaxsni oldindan roziligisiz tahrir hay’atiga kiritish mumkin emas.

Tayinlash nomzodning kasbiy salohiyati baholanib, vazifalari kelishilganidan so‘ng jurnalning ichki hujjatlariga muvofiq rasmiylashtiriladi. Tahririyat shaxsni, uning tashkilotga mansubligini va ko‘rsatilgan profillarning unga tegishliligini tekshiradi, rozilik, vakolatlar va ishtirok shartlarini qayd etadi hamda yangi a’zoni jurnal siyosatlari bilan tanishtiradi. ORCID yoki bibliografik bazadagi profilning yo‘qligi o‘z-o‘zidan malakali nomzodni rad etish uchun asos bo‘lmaydi.

6. Vakolat muddati va tarkibni qayta ko‘rib chiqish

Tahrir hay’ati a’zolari jurnalning ichki hujjatlarida belgilangan muddatga tayinlanadi. Faol ishtirok, ilmiy hissa, jurnal talablariga rioya etish va jurnalning joriy ehtiyojlari hisobga olinib, vakolat muddati uzaytirilishi mumkin. Tarkibning dolzarbligi, jurnal mavzu doirasiga muvofiqligi, tashkilotlar va hududlar xilma-xilligi hamda a’zolarning amaldagi ishtirokini ta’minlash uchun tahrir hay’ati tarkibi davriy ravishda qayta ko‘rib chiqiladi.

7. Tahririy mustaqillik va qaror qabul qilish

Tahrir hay’ati ilmiy xolislik, shaffoflik, maxfiylik va tahririy mustaqillik tamoyillari asosida faoliyat yuritadi. Jurnalning muassisi va nashriyoti — O‘zbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot instituti — uning ishlashi uchun tashkiliy va moliyaviy sharoitlarni ta’minlaydi. Institut rahbariyatining boshqaruv vakolati alohida qo‘lyozmaning ilmiy bahosini almashtirmaydi.

Qo‘lyozmalar yuzasidan qarorlar faqat quyidagilarga asoslanadi:

• ilmiy sifat va originallik;
• metodologik asoslanganlik;
• natijalarning ishonchliligi va tekshirish imkoniyati;
• jurnal maqsadi va mavzu doirasiga muvofiqlik;
• ilmiy va amaliy ahamiyat;
• nashr etikasi talablariga rioya etish.

Muallifning lavozimi, ilmiy unvoni, tashkiloti, fuqaroligi, etnik mansubligi, jinsi, dini, siyosiy qarashlari yoki boshqa shaxsiy xususiyatlari tahririy qarorga ta’sir qilmasligi kerak. Mulkdor, muassis, nashriyot, moliyalashtiruvchi tashkilotlar, davlat organlari, tijorat tuzilmalari va boshqa manfaatdor tomonlar alohida qo‘lyozmalar bo‘yicha tahririy qarorlarga aralashmaydi. Maqolaga ishlov berish to‘lovining to‘lanishi yoki undan ozod etish, xarajatlarning Institut budjeti hisobidan qoplanishi va rejalashtirilgan nashrlar soni ham tahririy qarorlarga ta’sir qilmaydi.

Davlat organlari, profilaktika dasturlari yoki Institutning o‘ziga doir asoslangan tanqidiy natijalar qo‘lyozmani rad etish uchun asos bo‘lmaydi. Tashkilot vakillari murojaat qilganda tahririyat aniq ilmiy, etik yoki huquqiy holatlarni ko‘rib chiqadi va manfaatdor tomonning qulayligi uchun xulosalarni o‘zgartirishni talab qilmaydi. Muharrirga bosim o‘tkazish holati hujjatlashtiriladi va mustaqil ko‘rib chiqishga yuboriladi.

8. Manfaatlar to‘qnashuvi

Tahrir hay’ati a’zosi tahririy vazifalariga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan har qanday haqiqiy, ehtimoliy yoki shunday deb qabul qilinishi mumkin bo‘lgan manfaatlar to‘qnashuvini oshkor etishi shart. Manfaatlar to‘qnashuvi quyidagilar sababli yuzaga kelishi mumkin:

• muallif bilan yaqindagi hammualliflik yoki ilmiy hamkorlik;
• bir tashkilotda ishlash;
• ilmiy rahbarlik yoki ustoz-shogird munosabatlari;
• shaxsiy yoki oilaviy munosabatlar;
• moliyaviy manfaatlar;
• kasbiy nizolar;
• bevosita akademik raqobat;
• qo‘lyozmani tayyorlash yoki tadqiqotni o‘tkazishda qatnashganlik;
• xizmatga oid qaramlik yoki iyerarxik bo‘ysunish munosabatlari;
• qo‘lyozmada o‘rganilayotgan dastur, tashkilot faoliyati yoki chorani ishlab chiqish, amalga oshirish yoki baholashda qatnashganlik.

Manfaatlar to‘qnashuvi mas’ul muharrir tayinlanishidan oldin va yangi holatlar yuzaga kelganda qayta baholanadi. Chetlashtirish, almashtirish va vakolatlarni topshirish tahririy qaydlarda hujjatlashtiriladi. Ilmiy fikrlar farqi o‘z-o‘zidan manfaatlar to‘qnashuvi hisoblanmaydi.

Manfaatlar to‘qnashuvi mavjud a’zo qo‘lyozmani ko‘rib chiqish, taqrizchilarni tanlash, ichki muhokamalarda qatnashish va tahririy qaror qabul qilishdan chetlashtiriladi.

9. Muharrirlar, tahrir hay’ati a’zolari va Institut xodimlarining qo‘lyozmalari

Tahrir hay’ati raisi va rais o‘rinbosari, bosh muharrir, boshqa muharrirlar va hay’at a’zolari, taklif etilgan muharrirlar hamda Institut xodimlari jurnalga qo‘lyozma topshirishi mumkin. Ularning qo‘lyozmalari boshqa mualliflarning ishlari bilan bir xil ilmiy, etik va taqriz tartib-taomillaridan o‘tadi. Ushbu shaxslardan biri muallif yoki hammuallif bo‘lgan qo‘lyozma:

• manfaatlar to‘qnashuvi bo‘lmagan, muallifga xizmat jihatidan qaram bo‘lmagan va tadqiqotda qatnashmagan mustaqil muharrir tomonidan ko‘rib chiqiladi; buni tahririyat jamoasi ichida ta’minlashning imkoni bo‘lmasa, tashqi muharrir tayinlanadi;
• tadqiqot maqolasi qabul qilinishidan oldin mustaqil tashqi taqrizchilarning kamida ikkita mazmunli xulosasini oladi; bu taqrizchilar jurnalning tahrir hay’ati yoki tahririyat jamoasiga kirmaydi va muallifning tashkilotida ishlamaydi;
• muallif bo‘lgan shaxsning ishtirokisiz baholanadi;
• imtiyozli yoki asossiz tezlashtirilgan tartibda ko‘rib chiqilmaydi.

Muallif bo‘lgan muharrir yoki tahrir hay’ati a’zosiga odatda mualliflarga beriladigan ma’lumotlardan tashqari taqrizchilar shaxsi, maxfiy xulosalar yoki ichki tahririy muhokamalar ochilmaydi. Muharrir muallifligidagi maqolani mustaqil ko‘rib chiqishning muhim jihatlari anonim taqrizchilar shaxsini ochmagan holda nashr etilgan ishda ko‘rsatiladi.

Tahririy endogeniyani cheklash uchun jurnal kamida bir muallifi jurnal muharriri, tahrir hay’ati a’zosi yoki taqrizchisi bo‘lgan nashr etilgan tadqiqot maqolalari ulushini 25% bilan cheklaydi. Nazorat har bir son bo‘yicha, jumladan, oxirgi ikki sonning har biri uchun alohida, DOAJga ariza topshirish qo‘llanmasi mezoniga muvofiq amalga oshiriladi.

Hisoblashda mualliflar soni emas, tadqiqot maqolalari hisobga olinadi; bir necha shunday hammuallifi bor maqola bir marta sanaladi. Oltita tadqiqot maqolasidan iborat sonda ushbu toifaga kiradigan ko‘pi bilan bitta maqola bo‘lishi mumkin. Tadqiqot maqolasi hisoblanmaydigan materiallar maxrajni sun’iy oshirish uchun ishlatilmaydi; lavozim nomlari yoki hay’at ro‘yxatini o‘zgartirish orqali muallifning jurnal bilan haqiqiy aloqasi yashirilmaydi. Institutda ishlashning o‘zi tahrir hay’ati yoki tahririyat jamoasiga a’zolikni anglatmaydi; uning tashkilotlar xilma-xilligiga ta’siri alohida kuzatiladi.

Foiz chekloviga rioya etish mustaqil ko‘rib chiqish o‘rnini bosmaydi. Xuddi shu talablar maxsus sonlarga ham tatbiq etiladi, taklif etilgan muharrirlarning maqolalari esa mustaqil ko‘rib chiqiladi.

10. Maxfiylik

Tahrir hay’ati a’zolari topshirilgan qo‘lyozmalar, mualliflar va taqrizchilar haqidagi ma’lumotlar, tahririy muhokamalar hamda e’lon qilinmagan axborotning maxfiyligini saqlaydi. Ular quyidagilarga majbur:

• qo‘lyozmalarni vakolatsiz shaxslarga bermaslik;
• e’lon qilinmagan ma’lumotlardan shaxsiy yoki kasbiy manfaat uchun foydalanmaslik;
• jurnal ruxsatisiz qo‘lyozmalarni muhokama qilmaslik;
• maxfiy tahririy ma’lumotlarni oshkor etmaslik.

Foydalanish huquqi faqat topshirilgan vazifani bajarish uchun zarur hajmda beriladi va chetlashtirish yoki vakolat muddati tugaganda cheklanadi. A’zolik barcha qo‘lyozmalardan foydalanish huquqini bermaydi. Tahririy qarorlar, tayinlashlar, roziliklar va chetlashtirishlar kirishi cheklangan himoyalangan qaydlarda saqlanadi; maxfiy materiallarning shaxsiy nusxalari asosli zaruratsiz saqlanmaydi.

Jabrlanuvchilar, voyaga yetmaganlar, mahkumlar, guvohlar va intervyu ishtirokchilariga oid ma’lumotlar, shuningdek, jinoyat ishlari materiallari va foydalanilishi cheklangan axborot alohida himoya qilinadi. Muharrirlar qonuniy tahririy ko‘rib chiqish uchun taqdim etilmagan materiallarni olishda xizmat mavqeyidan foydalanmaydi va tadqiqot ma’lumotlarini belgilangan tartibdan tashqari uchinchi shaxslarga oshkor etmaydi.

Maxfiylikni saqlash majburiyati tahrir hay’atidagi a’zolik tugaganidan keyin ham davom etadi.

11. Sun’iy intellektdan foydalanish

Muharrirlar va tahrir hay’ati a’zolariga qo‘lyozmalar, taqrizlar, mualliflarning javoblari yoki maxfiy tahririy yozishmalarni ommaviy generativ sun’iy intellekt tizimlariga yoxud maxfiylikni ta’minlamaydigan tizimlarga yuklash taqiqlanadi. Generativ sun’iy intellekt mazmunli ilmiy baho tayyorlash, muharrir o‘rniga taqrizlarni tahlil qilish yoki qo‘lyozmani qabul qilish yoxud rad etish bo‘yicha tavsiya ishlab chiqish uchun ishlatilmaydi. Professional xulosani vakolatli inson chiqaradi. Jurnal tomonidan oldindan ma’qullangan himoyalangan vositalar faqat ma’muriy yoki tilga oid yordam uchun, maxfiylik, ma’lumotlarni himoya qilish va inson nazorati ta’minlangan holda qo‘llanishi mumkin. Ruxsat etilgan foydalanish vosita, maqsad va inson tekshiruvini ko‘rsatgan holda qayd etiladi; jurnalning avtomatlashtirilgan vositalardan muntazam foydalanishi oshkor qilinadi. Matn o‘xshashligi yoki sun’iy intellektdan foydalanish ehtimoli haqidagi avtomatik belgi o‘z-o‘zidan qoidabuzarlikni isbotlamaydi. Yakuniy javobgarlik doimo vakolatli muharrir zimmasida qoladi.

12. Nashr etikasi va tadqiqot halolligi

Tahrir hay’ati a’zolari quyidagi tamoyillarga rioya etadi:

• adolat va xolislik;
• tahririy mustaqillik;
• maxfiylik;
• manfaatlar to‘qnashuvini oshkor etish;
• mualliflar va taqrizchilarga hurmat bilan munosabatda bo‘lish;
• plagiat, ma’lumotlarni to‘qib chiqarish va soxtalashtirishning oldini olish;
• taqriz, mualliflik yoki iqtiboslar bilan manipulyatsiya qilishning oldini olish;
• ilmiy va tahririy qarorlarning halolligini himoya qilish.

Qoidabuzarlik alomatlari aniqlanganda hay’at a’zosi bu haqda bosh muharrir yoki tahririyatga maxfiy tarzda xabar beradi va mavjud dalillarni saqlaydi. Tahririy vakolat doirasida a’zolar tegishli topshiriqsiz uchinchi shaxslar oldida jurnal nomidan ish yuritmaydi yoki tashqi tekshiruv o‘tkazmaydi. Agar masala bosh muharrir yoki Institut rahbariyatiga taalluqli bo‘lsa, u holatga aloqador bo‘lmagan mas’ul shaxsga yuboriladi; zarurat bo‘lsa, mustaqil tashqi mutaxassis jalb etiladi. Ushbu qoida belgilangan tartibda vakolatli organlarga halol niyat bilan xabar berishni cheklamaydi.

Kriminologik tadqiqotlarni ko‘rib chiqishda ishtirokning ixtiyoriyligi, majburlash va zarar yetkazish xavflari, ma’lumotlardan foydalanish asoslari, ishtirokchilar shaxsini himoya qilish hamda etik ma’qullash zarurati hisobga olinadi. Muassasaga kirish uchun berilgan rasmiy ruxsatning o‘zi ishtirokchilar roziligi yoki boshqa zarur etik tartib-taomil o‘rnini bosmaydi. Hay’at a’zolari asossiz iqtiboslar kiritishni, o‘z ismlarini mualliflar safiga qo‘shishni yoki tadqiqot natijalarini o‘zgartirishni talab qilmaydi.

13. Ishtirok va faoliyatni baholash

Tahrir hay’ati a’zolaridan quyidagilar kutiladi:

• jurnal murojaatlariga oqilona muddatda javob berish;
• imkoniyatga qarab taqriz yoki tahririy maslahat taqdim etish;
• professional ma’lumotlardagi o‘zgarishlar haqida jurnalni xabardor qilish;
• tahrir hay’ati yig‘ilishlari va strategik muhokamalarda qatnashish;
• jurnal siyosatlari va etik talablarga rioya etish;
• jurnalning ilmiy rivojlanishiga muntazam hissa qo‘shish.

A’zolarning ishtiroki va faoliyati ekspert ishining sifati va o‘z vaqtida bajarilishi, mustaqillik va etikaga rioya etish, siyosatlar va ilmiy mavzu doirasini rivojlantirishga qo‘shgan hissasi bo‘yicha davriy baholanadi. Oldindan belgilangan miqdorda qabul qilingan maqolalar, maqolaga ishlov berish to‘lovlari yoki jurnalga iqtiboslar sonini ta’minlash talablari qo‘yilmaydi.

Tayinlash vaqtida muharrirlarga tartib-taomillar, ma’lumotlarni himoya qilish va manfaatlar to‘qnashuvi bo‘yicha zarur tushuntirishlar beriladi. Siyosatlardagi yangilanishlar amaldagi a’zolarga yetkaziladi; tarkib qayta ko‘rib chiqilganda o‘qitish ehtiyojlari va ish yuklamasining taqsimlanishi hisobga olinadi.

14. A’zolikni tugatish

Tahrir hay’ati a’zosi tahririyatni yozma ravishda xabardor qilib, istalgan vaqtda a’zolikdan chiqishi mumkin. Tugallanmagan ishlar maxfiylik saqlangan holda boshqa vakolatli muharrirga topshiriladi. Jurnal quyidagi hollarda a’zolikni tugatishi mumkin:

• jurnal faoliyatida uzoq vaqt qatnashmaslik;
• tahririyat murojaatlariga takroran javob bermaslik;
• manfaatlar to‘qnashuvini oshkor etmaslik;
• maxfiylikni buzish;
• nashr etikasi yoki tadqiqot halolligi talablarini buzish;
• jurnal nomidan ruxsatsiz bayonot berish;
• yolg‘on yoki chalg‘ituvchi professional ma’lumotlar taqdim etish;
• jurnalning ilmiy obro‘siga jiddiy zarar yetkazuvchi xatti-harakat;
• a’zoning malakasi jurnalning joriy ehtiyojlariga mos kelmasligi.

A’zolikni tugatish to‘g‘risidagi qaror asoslantirilgan, adolatli va manfaatlar to‘qnashuvisiz tartibda qabul qilingan bo‘lishi kerak. A’zoga asoslar bildiriladi va javob berish imkoniyati yaratiladi. Zarur hollarda baholash davrida qo‘lyozmalardan foydalanish huquqi vaqtincha to‘xtatilishi mumkin; bu choraning o‘zi qoidabuzarlikni isbotlamaydi. Qaror va vazifalarni topshirish hujjatlashtiriladi, tahririy tizimdagi foydalanish huquqlari esa o‘z vaqtida yangilanadi.

Halol niyat bilan qabul qilingan ilmiy qaror, asosli tanqid yoki ehtimoliy qoidabuzarlik haqida xabar berish uchun jazo sifatida a’zolik tugatilmaydi. Qarorga bildirilgan e’tiroz jurnalning nashr etikasi siyosatiga muvofiq, xatti-harakatlari yuzasidan e’tiroz bildirilgan shaxslardan mustaqil ravishda ko‘rib chiqiladi.

15. Ochiqlik va shaffoflik

Jurnalning rasmiy saytida har bir tahrir hay’ati a’zosi haqida quyidagi ma’lumotlar e’lon qilinadi:

• to‘liq ism-sharifi;
• tahririy vazifasi;
• ilmiy darajasi va ilmiy unvoni;
• asosiy tashkiloti;
• shahar va mamlakati;
• mavjud bo‘lsa, ORCID;
• mavjud bo‘lsa, tashkilot sahifasi, Scopus Author ID yoki Web of Science Researcher Profile havolasi.

Tahrir hay’ati ro‘yxati dolzarb holda saqlanadi. A’zolar tashkiloti, lavozimi yoki boshqa professional ma’lumotlaridagi o‘zgarishlar haqida tahririyatni xabardor qiladi. Jurnal amalda hay’at a’zosi bo‘lmagan shaxslarni ro‘yxatga kiritmaydi va sobiq a’zolarni joriy ro‘yxatdan o‘z vaqtida chiqaradi. Tarixiy ro‘yxatlar saqlansa, ular arxiv sifatida aniq belgilanadi. Profil havolalarining ko‘rsatilgan shaxsga tegishliligi tekshiriladi; a’zoning Scopus Author ID yoki Web of Science Researcher Profile profiliga egaligi jurnal ushbu bazalarda indekslanishini anglatmaydi. Shaxsiy aloqa ma’lumotlari faqat zarur hajmda va tegishli shaxs roziligi bilan e’lon qilinadi.

16. Tahrir hay’ati a’zolari va taqrizchilar o‘rtasidagi farq

Tahrir hay’atiga a’zolik jurnal uchun doimiy tahririy yoki maslahat vazifasini bajarishni anglatadi. Taqrizchilar o‘z sohasi bo‘yicha malakasiga asoslanib, alohida qo‘lyozmalarni baholaydigan mustaqil ekspertlardir. Jurnal taqrizchilar ro‘yxatini tahrir hay’ati tarkibi sifatida ko‘rsatmaydi va bu vazifalarni aniq ajratadi. Hay’at a’zosi o‘z malakasi doirasida ekspert bahosini taqdim etishi mumkin, biroq bu baho amaldagi Taqriz siyosati talab qiladigan ikkita mustaqil tashqi taqrizdan biri sifatida hisoblanmaydi. Tashqi taqrizchining hissasini e’tirof etish uni hay’atga tayinlashni anglatmaydi.

17. Tashqi standartlar

Jurnal o‘z faoliyatini tashkil etishda quyidagi xalqaro tavsiyalar va o‘z siyosatlarini hisobga oladi:

• COPEning asosiy amaliyotlari, jumladan, jurnalni boshqarish, manfaatlar to‘qnashuvi va qoidabuzarliklarni ko‘rib chiqish;
• Ilmiy nashrlarda shaffoflik va ilg‘or amaliyot tamoyillari;
• DOAJga ariza topshirish qo‘llanmasi;
• Scopusning kontent siyosati va nashrlarni tanlash mezonlari;
• Web of Science jurnallarni baholash jarayoni va tanlash mezonlari;
• jurnalning «Nashr etikasi va qoidabuzarliklar to‘g‘risidagi bayonot» hujjati;
• jurnalning Taqriz siyosati;
• qo‘llanadigan huquqiy talablar va tadqiqot halolligining tan olingan standartlari.

Tashqi tashkilotlarga havolalar foydalanilgan tavsiya manbalarini ko‘rsatadi va COPEga a’zolik, jurnalning DOAJ, Scopus yoki Web of Science bazalariga kiritilgani yoxud ushbu tashkilotlar mazkur siyosatni ma’qullagani haqida da’vo hisoblanmaydi.

18. Siyosatni qo‘llash va qayta ko‘rib chiqish

Mazkur siyosat belgilangan tartibda tasdiqlanib, rasmiy saytda e’lon qilinganidan keyin qo‘llanadi. Tasdiqlash, kuchga kirish va oxirgi o‘zgartirish sanalari joylashtirish vaqtida ko‘rsatiladi. Siyosat davriy ravishda qayta ko‘rib chiqiladi, muhim o‘zgarishlar muharrirlar va tahrir hay’ati a’zolariga yetkaziladi. Rus, o‘zbek va ingliz tillaridagi talqinlar bir xil talablarni ifodalashi kerak.

Siyosat nashr etikasi va taqrizga oid hujjatlar bilan birgalikda qo‘llanadi. Aniqlangan tafovutlar qo‘llanadigan tartib-taomilni hujjatlashtirilgan holda tushuntirish orqali hal etiladi; matn ifodasining o‘zgarishi tegishli tartib-taomil ilgari mavjud bo‘lganini isbotlamaydi.

A’zolik, vakolatlar, manfaatlar to‘qnashuvi va tahririy mustaqillik bo‘yicha savollarni muassis va nashriyotning umumiy aloqa manzili — info@uzkti.uz orqali tahririyatga yuborish mumkin. Xat mavzusida «Kriminologik faoliyat: tahrir hay’ati» deb ko‘rsatilishi kerak. Institutning amaldagi aloqa ma’lumotlari uning rasmiy sahifasida berilgan. Dastlabki murojaatga jinoyat ishlari materiallari yoki ishtirokchilarning shaxsga doir ma’lumotlari kiritilmasligi kerak; himoyalangan uzatish usuli alohida kelishiladi.

Muharrir yoki nashriyot vakili ustidan shikoyat manfaatlar to‘qnashuvi bo‘lmagan shaxsga yuboriladi; xatti-harakatlari ustidan shikoyat qilingan shaxs shikoyat bo‘yicha yakuniy qarorni qabul qilmaydi. Zarur hollarda mustaqil tashqi ekspert tayinlanadi.

Nashr etikasi siyosatiga muvofiq tahririyat murojaat olinganini 15 ish kuni ichida tasdiqlashga intiladi. Dastlabki baholashdan so‘ng keyingi tartib va javobning taxminiy muddati bildiriladi; ko‘rib chiqish uzoq davom etsa, ishning borishi haqida odatda kamida har 30 kalendar kunda bir marta ma’lumot beriladi. Yakuniy javob asoslantirilgan qarorni o‘z ichiga oladi.