1. Siyosatning maqsadi

Mazkur siyosat «Kriminologik faoliyat» jurnalining boshqaruv tuzilmasini, vakolatlar taqsimotini, qaror qabul qilish uchun javobgarlikni va tahririy mustaqillik kafolatlarini belgilaydi. Siyosat Institutning muassis, mas’ul ilmiy muassasa va nashriyot sifatidagi faoliyati bilan bosh muharrir, tahririyat, tahrir hay’ati rahbariyati va a’zolari o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga soladi. Uning maqsadi jurnalning maqsadi, mavzu doirasi, taqriz talablari va nashr etikasi siyosatlariga muvofiq adolatli, shaffof va mustaqil ilmiy hamda tahririy qarorlar qabul qilinishini ta’minlashdir.

2. Qo‘llanish doirasi

Mazkur siyosat quyidagilarga tatbiq etiladi:

• muassisga;
• jurnal faoliyati uchun mas’ul ilmiy muassasaga;
• nashriyotga;
• bosh muharrirga;
• bosh muharrir o‘rinbosariga, agar bunday lavozim joriy etilgan bo‘lsa;
• bo‘lim muharrirlari va yordamchi muharrirlarga, agar ular tayinlangan bo‘lsa;
• muvofiqlashtiruvchi muharrirga, agar bunday lavozim joriy etilgan bo‘lsa;
• tahrir hay’ati raisi, rais o‘rinbosari va a’zolariga;
• taklif etilgan muharrirlarga;
• tahririy, texnik va ma’muriy xodimlarga;
• tahririy qarorlarni qabul qilishda qatnashadigan barcha shaxslarga.

Siyosat odatiy va maxsus sonlar, mavzuli to‘plamlar, taklif etilgan muharrirlar boshqaruvidagi materiallar, tuzatishlar, retraksiyalar, tahririyatning xavotir bildiruvchi bayonotlari, apellyatsiyalar, shikoyatlar va boshqa tahririy faoliyatga tatbiq etiladi.

3. Tahririy boshqaruv tamoyillari

Jurnalning tahririy boshqaruvi quyidagi tamoyillarga asoslanadi:

1. tahririy mustaqillik;
2. ilmiy xolislik;
3. akademik erkinlik;
4. hisobdorlik va vakolatlarning aniq taqsimlanishi;
5. maxfiylik;
6. shaffoflik;
7. manfaatlar to‘qnashuvini aniqlash va boshqarish;
8. jurnal siyosatlarini adolatli va izchil qo‘llash;
9. ilmiy adabiyotlarning ishonchliligi va yaxlitligini himoya qilish;
10. ilmiy qarorlarni moliyaviy, institutsional, ma’muriy, siyosiy va tijorat manfaatlaridan ajratish.

4. Muassis va mas’ul ilmiy muassasa

Jurnalning muassisi, mas’ul ilmiy muassasasi va nashriyoti O‘zbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot instituti hisoblanadi (keyingi o‘rinlarda — Institut). Ushbu vazifalarning bir tashkilotda birlashishi ma’muriy vakolatlar bilan alohida qo‘lyozmalar bo‘yicha ilmiy qaror qabul qilish huquqini birlashtirmaydi. Institut muassislik va tashkiliy vazifalari doirasida:

• jurnalning institutsional va ilmiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashi;
• zarur tashkiliy va akademik ko‘makni ta’minlashi;
• jurnalning strategik rivojlanishida qatnashishi;
• tegishli institutsional tartib-taomillarga muvofiq nomzodlarni ilgari surishi yoki tahririy lavozimlarga tayinlashlarni tasdiqlashi;
• jurnal faoliyatining uzluksizligi va ilmiy obro‘sini qo‘llab-quvvatlashi mumkin.

Institut va uning vakillari ushbu vazifalar doirasida quyidagilarga haqli emas:

• alohida qo‘lyozmani qabul qilish yoki rad etishni talab qilish;
• tahririy qarorga ta’sir qilish maqsadida taqrizchilarni tanlash;
• taqrizning maxfiy materiallariga aralashish;
• ilmiy asoslangan natijalarni ilmga aloqador bo‘lmagan sabablarga ko‘ra nashr etishga to‘sqinlik qilish;
• institutsional, siyosiy, moliyaviy yoki shaxsiy manfaatlar asosida tahririy qarorlarga ta’sir o‘tkazish.

5. Nashriyot

Institut nashriyot vazifalarini bajaradi hamda nashrlarni tayyorlash, tarqatish va saqlash uchun zarur resurslarni ta’minlaydi. Nashrni tayyorlash va chiqarishni Institutning Tahririy-noshirlik markazi amalga oshiradi. Ushbu vazifalar vakolatli xodimlar yoki ijrochilar o‘rtasida, qo‘lyozmalarni ilmiy tanlash vakolatini ularga bermagan holda taqsimlanadi. Nashriyot quyidagilar uchun javob beradi:

• elektron nashriyot platformasi va jurnal veb-saytini qo‘llab-quvvatlash;
• materiallarni nashrga tayyorlash, raqamli nashr etish va tarqatish;
• jurnalning amaldagi kelishuvlariga muvofiq DOI ro‘yxatdan o‘tkazilishini tashkil etish va metama’lumotlarni yuritish;
• texnik aloqa va platformani qo‘llab-quvvatlash;
• ochiq foydalanish, mualliflik huquqi, litsenziyalash va raqamli arxivlash bo‘yicha tasdiqlangan siyosatlarning texnik ijrosini ta’minlash;
• jurnal haqidagi ma’lumotlarning aniqligi va ulardan foydalanish imkoniyatini ta’minlash;
• etik va nashrdan keyingi qarorlarni rasmiylashtirishda tahririyatga texnik ko‘mak berish;
• to‘lovlar, reklama, homiylik va marketingni boshqarishni ilmiy qaror qabul qilishdan ajratish.

Nashriyot ilmga aloqador bo‘lmagan sabablarga ko‘ra alohida qo‘lyozmani qabul qilmaydi, rad etmaydi, mazmunan o‘zgartirmaydi yoki nashr etishni talab qilmaydi. Maqolaga ishlov berish to‘lovining to‘lanishi, to‘lanmasligi yoki undan ozod etish, xarajatlarning Institut budjeti hisobidan qoplanishi, homiylik, reklama va boshqa moliyaviy manfaatlar taqrizga yoki ilmiy qarorga ta’sir qilmaydi. To‘lov va imtiyoz shartlari «Mualliflik to‘lovlari» sahifasida ochiq ko‘rsatiladi; moliyaviy boshqaruv qo‘lyozma sifatini baholashni almashtirmaydi. Texnik ijrochini jalb etish Institutni nashriyot faoliyati uchun javobgarlikdan ozod qilmaydi.

6. Bosh muharrir

Bosh muharrir jurnalning ilmiy va tahririy halolligi uchun umumiy javobgarlikni zimmasiga oladi. Bosh muharrir:

• jurnalning ilmiy va tahririy faoliyatiga rahbarlik qiladi;
• ilmiy yo‘nalish va rivojlanish ustuvorliklarini belgilaydi;
• tahririy mustaqillikni himoya qiladi;
• jurnal maqsadi va mavzu doirasiga rioya etilishini nazorat qiladi;
• taqriz jarayoni va tahririy qarorlar qabul qilinishini nazorat qiladi;
• qo‘lyozmalarni ko‘rib chiqish uchun malakali muharrirlarni tayinlaydi;
• zarurat bo‘lganda mustaqil taqrizchilar va muharrirlarni tasdiqlaydi yoki tayinlaydi;
• bir-biriga zid taqrizlarni baholaydi va qo‘shimcha ekspertiza so‘rashi mumkin;
• murakkab ilmiy, etik, protsessual va nashrdan keyingi masalalar bo‘yicha qaror qabul qiladi;
• tuzatishlar, retraksiyalar, tahririyatning xavotir bildiruvchi bayonotlari va boshqa yangilanishlarni nazorat qiladi;
• qo‘lyozmani qabul qilish yoki rad etish bo‘yicha yakuniy tahririy vakolatga ega;
• ko‘rib chiqishdan chetlashtirilmagan ishlar bo‘yicha yakuniy tahririy qaror uchun javob beradi.

Taqrizchilar va muharrirlarning tavsiyalari maslahat xususiyatiga ega. Bosh muharrir ularni xolis ko‘rib chiqadi, biroq ilmiy, metodologik, etik yoki protsessual asoslar mavjud bo‘lsa, ko‘pchilik tavsiyasidan farq qiladigan qaror qabul qilishi mumkin. Asoslar hujjatlashtiriladi; muallifga maxfiy axborotni oshkor etmagan holda qarorning mazmunli izohi beriladi.

Manfaatlar to‘qnashuvi mavjud bo‘lganda bosh muharrir qo‘lyozmani ko‘rib chiqmaydi va u bo‘yicha qaror qabul qilmaydi. Bunday ish bo‘yicha yakuniy vakolat 7, 13 va 14-bo‘limlarda belgilangan tartibda mustaqil muharrirga beriladi.

7. Vakolatlarni topshirish va vaqtincha yo‘qlik

Bosh muharrir qo‘lyozmani ko‘rib chiqishni bosh muharrir o‘rinbosari, bo‘lim muharriri, yordamchi muharrir yoki boshqa malakali mustaqil muharrirga topshirishi mumkin. Tayinlashda shaxs, topshiriq mazmuni, vakolatlar doirasi va bajarish davri qayd etiladi. Taqrizni tashkil etish huquqi va yakuniy qaror qabul qilish huquqi alohida ko‘rsatiladi. Tahrir hay’ati raisi o‘rinbosari va bosh muharrir o‘rinbosari lavozimlari turli vazifalarni nazarda tutadi; ularni birlashtirish uchun vakolatlar alohida rasmiylashtirilishi kerak.

Vakolatlarni topshirish jurnalning halolligi uchun umumiy javobgarlikni bekor qilmaydi. Shu bilan birga, manfaatlar to‘qnashuvi sababli chetlashtirilgan bosh muharrir umumiy nazorat vazifasidan foydalanib, ushbu ishning yopiq muhokamasiga kira olmaydi yoki qarorini o‘zgartira olmaydi.

Bosh muharrir vaqtincha yo‘q bo‘lgan davrda belgilangan vazifalarni vakolatli o‘rinbosar, u bo‘lmaganda yoki manfaatlar to‘qnashuvi mavjud bo‘lganda esa boshqa malakali mustaqil muharrir bajaradi. Vakolatlar jurnalning boshqaruv hujjatlariga muvofiq rasmiylashtiriladi; jarayon ishtirokchilari mas’ul shaxs o‘zgargani haqida xabardor qilinadi.

Bosh muharrir manfaatlar to‘qnashuvi sababli tayinlashda qatnasha olmasa, almashtirishni tashkil etish belgilangan tartibda vakolat berilgan, holatga aloqador bo‘lmagan tahrir hay’ati a’zosiga topshiriladi. Tahririy tuzilmalar ichida mustaqillikni ta’minlash imkoni bo‘lmasa, tashqi muharrir jalb etiladi. Qo‘lyozma muallifi yoki xatti-harakatlari ustidan shikoyat qilinayotgan shaxs o‘z ishini baholaydigan shaxsni tanlamaydi.

Rahbariyat almashganda tugallanmagan ishlar, tahririy qaydlar va zarur foydalanish huquqlari topshiriladi. Ilgari qabul qilingan qaror faqat muharrir almashgani sababli bekor qilinmaydi; qayta ko‘rib chiqish uchun aniq ilmiy, etik yoki protsessual asos talab etiladi.

8. Bosh muharrir o‘rinbosari, bo‘lim muharrirlari va yordamchi muharrirlar

Bosh muharrir o‘rinbosari, agar bunday lavozim joriy etilgan bo‘lsa, tahririy faoliyatni muvofiqlashtirishda bosh muharrirga yordam beradi va o‘ziga topshirilgan qo‘lyozmalarni ko‘rib chiqishi mumkin. Bo‘lim muharrirlari va yordamchi muharrirlar, agar tayinlangan bo‘lsa:

• o‘z ixtisosligi doirasidagi qo‘lyozmalarni ko‘rib chiqadi;
• dastlabki ilmiy baholashni o‘tkazadi yoki nazorat qiladi;
• malakali mustaqil taqrizchilarni aniqlaydi va tanlaydi;
• taqriz jarayonini boshqaradi;
• taqrizlar va mualliflarning javoblarini baholaydi;
• bosh muharrirga asoslantirilgan tavsiya taqdim etadi;
• etik va metodologik muammolar hamda manfaatlar to‘qnashuvini aniqlaydi.

Muharrirga muayyan masala bo‘yicha rasmiy vakolat berilmagan bo‘lsa, u tavsiyasini yakuniy qaror qabul qilishga vakolatli shaxsga yuboradi. Vakolat chegaralari faqat lavozim nomi bilan emas, tayinlash hujjati bilan belgilanadi.

9. Muvofiqlashtiruvchi muharrir va ma’muriy xodimlar

Muvofiqlashtiruvchi muharrir, agar bunday lavozim joriy etilgan bo‘lsa, va ma’muriy xodimlar:

• qo‘lyozmalarni qabul qiladi va ro‘yxatga oladi;
• ularning texnik jihatdan to‘liqligini tekshiradi;
• mualliflar, taqrizchilar va muharrirlar bilan ma’muriy aloqani yuritadi;
• tahririy tartib-taomillar muddatlarini kuzatib boradi;
• hujjatlar va yozishmalarning saqlanishini ta’minlaydi;
• sonlarni tayyorlash va nashr etishga tashkiliy ko‘mak beradi.

Muvofiqlashtiruvchi muharrir, ma’muriy va texnik xodimlarga malaka va mustaqillik hisobga olingan holda tegishli ilmiy-tahririy vakolat rasmiy ravishda berilmagan bo‘lsa, ular qo‘lyozmalarni qabul qilish yoki rad etish bo‘yicha mustaqil ilmiy qaror qabul qilmaydi. Platformadan texnik foydalanish huquqi ilmiy qaror qabul qilish yoki uning mazmunini o‘zgartirish huquqini anglatmaydi.

10. Tahrir hay’ati rahbariyati va a’zolari

Tahrir hay’ati raisi va rais o‘rinbosari strategik, maslahat va tashkiliy ko‘mak, hay’at a’zolari esa tahririy ishga ilmiy, metodologik va etik ko‘mak beradi. Ularning tarkibi va alohida vakolatlari sayt hamda jurnalning boshqaruv hujjatlarida aks ettiriladi. Berilgan vakolatlar doirasidagi vazifalari quyidagilarni o‘z ichiga olishi mumkin:

• jurnal maqsadi, mavzu doirasi va ustuvorliklari bo‘yicha tavsiyalar;
• ilmiy yo‘nalishlarning dolzarbligi va rivojlanishini baholash;
• malakali taqrizchilarni tavsiya etish;
• zaruratga ko‘ra qo‘lyozmalarni baholashda qatnashish;
• murakkab ilmiy yoki etik masalalar yuzasidan maslahat berish;
• jurnal siyosatlarini ko‘rib chiqish;
• xalqaro va institutsional hamkorlikni qo‘llab-quvvatlash;
• jurnal faoliyatini davriy baholashda qatnashish.

Tahrir hay’atiga a’zolik, jumladan, rais va rais o‘rinbosari lavozimlari o‘z-o‘zidan qo‘lyozmalar bo‘yicha yakuniy vakolat bermaydi, maxfiy materiallardan umumiy foydalanish huquqini yaratmaydi va shaxsiy, institutsional yoki ilmga aloqador bo‘lmagan sabablarga ko‘ra qarorlarga ta’sir qilishga yo‘l qo‘ymaydi. Tahririy tuzilma a’zosining ichki xulosasi Taqriz siyosatiga muvofiq tadqiqot maqolasini qabul qilish uchun zarur bo‘lgan ikkita mustaqil tashqi taqriz o‘rnini bosmaydi. Majburiy tashqi taqrizchilar jurnalning tahrir hay’ati yoki tahririyat jamoasi a’zosi bo‘lmaydi.

11. Tahririy mustaqillik

Qo‘lyozmalar bo‘yicha tahririy qarorlar faqat quyidagilarga asoslanadi:

• ilmiy sifat;
• originallik;
• metodologik asoslanganlik;
• jurnal maqsadi va mavzu doirasiga muvofiqlik;
• natijalarning haqiqiyligi va ishonchliligi;
• etik talablarga rioya etish;
• ilmiy hissaning aniqligi va ahamiyati.

Qarorlarga quyidagilar ta’sir qilmasligi kerak:

• muallifning ilmiy unvoni, lavozimi, mamlakati, fuqaroligi, millati, jinsi, dini, siyosiy qarashlari yoki tashkilotga mansubligi;
• muassis, mas’ul ilmiy muassasa, nashriyot, davlat organlari, moliyalashtiruvchi tashkilotlar, homiylar, reklama beruvchilar yoki tijorat hamkorlarining bosimi;
• nashr to‘lovining to‘lanishi yoki undan ozod etish;
• shaxsiy munosabatlar yoki institutsional manfaatlar;
• iqtiboslar, daromad, marketing ko‘rsatkichlari yoki nashrlar hajmini oshirish maqsadlari.

Institut muassis va nashriyot sifatida bosh muharrir hamda tahririyatni alohida qo‘lyozmalar bo‘yicha qarorlarga noo‘rin aralashuvdan himoya qiladi. Institut rahbariyati vazifalarning tashkiliy bajarilishi, resurslar bilan ta’minlash va siyosatlarga rioya etilishini baholashi mumkin, biroq oldindan belgilangan ilmiy natijani talab qila olmaydi.

Kriminologik tadqiqotlar uchun jinoyatchilik, huquqni muhofaza qilish organlari faoliyati, jazolarni ijro etish va profilaktika samaradorligi haqidagi asoslangan natijalarni, jumladan, Institut yoki uning hamkorlariga doir tanqidiy xulosalarni nashr etish imkoniyati ayniqsa muhim. Xulosalarning tashkilot uchun noqulayligi rad etish uchun asos bo‘lmaydi. Maxfiylik, ishtirokchilar huquqlari yoki nashr etishning maqbulligiga doir aniq masalalar etik tartib-taomillar doirasida mazmunan ko‘rib chiqiladi.

Noo‘rin aralashuvga urinish bo‘lsa, muharrir murojaat haqidagi ma’lumotlarni saqlaydi va holatga aloqador bo‘lmagan vakolatli shaxsga xabar beradi. Bosh muharrir tomonidan bosim o‘tkazilishi uning ishtirokisiz ko‘rib chiqiladi; agar masala Institut rahbariyatiga taalluqli bo‘lib, ichki mustaqillikni ta’minlash imkoni bo‘lmasa, tashqi mustaqil ko‘rib chiqish tashkil etiladi. Qaror va ko‘rilgan choralar hujjatlashtiriladi. Aralashuv haqida halol niyat bilan xabar berish jazo yoki tahririy vakolatlarni tugatish uchun asos bo‘lmaydi.

12. Muharrirlarni tayinlash, baholash va vazifasidan ozod etish

Muharrirlar va tahrir hay’ati a’zolari quyidagilar asosida tayinlanadi:

• jurnal mavzu doirasiga mos ilmiy malaka;
• nashr va taqrizchilik tajribasi;
• professional obro‘;
• tadqiqot halolligiga sodiqlik;
• tahririy vazifalarni bajarish qobiliyati;
• xolis ishlashga to‘sqinlik qiladigan manfaatlar to‘qnashuvining yo‘qligi.

Tayinlashda nomzodning roziligi, vazifalari, vakolat muddati va baholash tartibi qayd etiladi. Shaxsi, tashkilotga mansubligi va professional ma’lumotlari tekshiriladi. Faoliyat qabul qilingan maqolalar soni, maqolaga ishlov berish to‘lovlaridan tushgan daromad yoki majburiy iqtiboslar bo‘yicha emas, ish sifati, etikaga va muddatlarga rioya etish bo‘yicha baholanadi. Muharrir quyidagi hollarda vazifasidan ozod etilishi mumkin:

• uzoq muddat faol qatnashmaslik;
• yuklatilgan vazifalarni takroran bajarmaslik;
• maxfiylikni buzish;
• manfaatlar to‘qnashuvini oshkor etmaslik;
• nashr etikasini jiddiy buzish;
• taqriz yoki tahririy qarorlar bilan manipulyatsiya qilish;
• yolg‘on professional ma’lumotlar taqdim etish;
• jurnalning akademik halolligiga jiddiy zarar yetkazuvchi xatti-harakat.

Muharrir jurnal siyosatiga mos mustaqil va dalillarga asoslangan qaror qabul qilgani uchungina vazifasidan ozod etilishi mumkin emas. Ozod etish to‘g‘risidagi qaror asoslantirilgan, hujjatlashtirilgan va tegishli manfaatlar to‘qnashuvisiz tartibda qabul qilingan bo‘lishi kerak. Muharrirga asoslar bildiriladi va tushuntirish berish imkoniyati yaratiladi. Zarur hollarda tekshiruv davrida materiallardan foydalanish vaqtincha cheklanadi; bu qoidabuzarlik allaqachon aniqlanganini anglatmaydi. Qarorga e’tiroz mustaqil ko‘rib chiqiladi, tugallanmagan ishlar esa boshqa vakolatli muharrirga topshiriladi.

13. Manfaatlar to‘qnashuvi va o‘zini ko‘rib chiqishdan chetlashtirish

Muharrir qo‘lyozmaga aloqador har qanday haqiqiy, ehtimoliy yoki shunday deb qabul qilinishi mumkin bo‘lgan manfaatlar to‘qnashuvini oshkor etishi shart. Muharrir quyidagi hollarda qo‘lyozmani ko‘rib chiqmaydi:

• uning muallifi yoki hammuallifi bo‘lsa;
• tadqiqotda qatnashgan bo‘lsa;
• yaqinda muallif bilan hamkorlik qilgan yoki birgalikda nashr e’lon qilgan bo‘lsa;
• bir muassasada ishlasa;
• muallif bilan rahbarlik, ustoz-shogirdlik, oilaviy, shaxsiy, moliyaviy yoki tijorat munosabatlariga ega bo‘lsa;
• xolislikka ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan bevosita akademik nizo yoki raqobat manfaatiga ega bo‘lsa;
• qo‘lyozmada o‘rganilayotgan muassasa, dastur yoki chorani ishlab chiqish, amalga oshirish yoxud baholashda qatnashsa;
• muallifga xizmat jihatidan qaram bo‘lsa yoki xolisligiga shubha tug‘dirishi mumkin bo‘lgan boshqa munosabatlarga ega bo‘lsa.

Manfaatlar to‘qnashuvi mavjud muharrir:

• taqrizchilarni tanlamaydi;
• manfaatlar to‘qnashuvini aniqlash uchun zarur bo‘lganidan ortiq maxfiy materiallardan foydalanmaydi;
• ichki muhokamalarda qatnashmaydi;
• tahririy qarorga ta’sir qilmaydi va uni qabul qilmaydi.

Qo‘lyozma mustaqil muharrirga topshiriladi; chetlashtirish va almashtirish qayd etiladi. Ilmiy fikrlar farqining o‘zi manfaatlar to‘qnashuvini anglatmaydi. Nashr etikasi, taqriz va tahrir hay’ati siyosatlaridagi manfaatlar to‘qnashuviga oid qoidalar qo‘llanadi; alohida batafsil siyosat tasdiqlanib, e’lon qilinganidan keyin qo‘llanadi.

14. Muharrirlar, tahririy tuzilmalar a’zolari va Institut xodimlarining qo‘lyozmalari

Bosh muharrir, boshqa muharrirlar, tahrir hay’ati raisi, rais o‘rinbosari va boshqa a’zolari, Institut xodimlari yoki jurnal bilan yaqin aloqador shaxslarning qo‘lyozmalari imtiyozga ega bo‘lmaydi. Bunday qo‘lyozmalar:

• muallifga xizmat jihatidan qaram bo‘lmagan va tadqiqotda qatnashmagan mustaqil muharrir tomonidan ko‘rib chiqiladi;
• jurnalning odatiy ikki tomonlama anonim taqriz jarayonidan o‘tadi;
• tadqiqot maqolasi qabul qilinishidan oldin jurnalning tahrir hay’ati yoki tahririyat jamoasiga kirmaydigan va muallifning muassasasida ishlamaydigan malakali mustaqil tashqi ekspertlardan kamida ikkita mazmunli taqriz oladi;
• qo‘lyozmani topshirgan muharrir yoki tahririy tuzilma a’zosi ishtirokisiz ko‘rib chiqiladi;
• muallifning jurnaldagi tahririy vazifasi haqida tegishli ma’lumotni o‘z ichiga oladi.

Agar muallif bosh muharrir bo‘lsa, butun jarayon va yakuniy qaror vakolatli mustaqil muharrirga, zarur hollarda tashqi muharrirga topshiriladi. Muallif taqrizchilar shaxsi, yopiq muhokamalar va odatiy muallif huquqlaridan tashqari boshqa materiallardan foydalanmaydi. Mustaqil ko‘rib chiqishning muhim jihatlari nashr etilgan maqolada ko‘rsatiladi. Tahririy endogeniya cheklovi Tahrir hay’ati siyosatiga muvofiq qo‘llanadi.

15. Shikoyatlar va apellyatsiyalar

Shikoyatlar va apellyatsiyalar adolatli, maxfiy va mustaqil ko‘rib chiqiladi. Apellyatsiyada aniq faktik, metodologik, etik yoki protsessual xato ko‘rsatilishi va asoslar keltirilishi kerak.

E’tiroz bildirilayotgan qarorda qatnashgan, xatti-harakatlari ustidan shikoyat qilingan yoki tegishli manfaatlar to‘qnashuviga ega shaxs murojaatni mustaqil baholamaydi va u bo‘yicha yakuniy qaror qabul qilmaydi. Bu undan faktlarga oid tushuntirishlar so‘rashga to‘sqinlik qilmaydi.

Bosh muharrir ustidan shikoyat vakolatli, holatga aloqador bo‘lmagan tahrir hay’ati a’zosiga yuboriladi. Shikoyat Institutning nashriyot sifatidagi faoliyatiga taalluqli bo‘lsa, uni ko‘rib chiquvchi shaxs e’tiroz bildirilayotgan xatti-harakatlar va tegishli mansabdor shaxslardan mustaqil bo‘lishi kerak. Ichki mustaqil ko‘rib chiqishni ta’minlash imkoni bo‘lmasa, mustaqil tashqi ekspert jalb etiladi. Murojaatni ma’muriy tartibda yo‘naltirish muassisga maqolani qabul qilish yoki rad etishni buyurish huquqini bermaydi.

Tahririyat murojaat olinganini 10 ish kuni ichida tasdiqlashga intiladi. Dastlabki baholashdan so‘ng keyingi tartib va javobning taxminiy muddati bildiriladi. Ko‘rib chiqish uzoq davom etsa, ishning borishi haqida odatda kamida har 30 kalendar kunda bir marta ma’lumot beriladi. Ushbu mo‘ljal muddatlar nashr etikasi siyosatiga mos bo‘lib, muayyan natija yoki murakkab tekshiruvning tugash muddatini kafolatlamaydi.

Murojaatchi asoslantirilgan javob oladi. Dastlabki qarorni tasdiqlash, ko‘rib chiqishni qayta boshlash, mustaqil qayta baholash yoki tegishli nashrdan keyingi choralar qo‘llanishi mumkin. Yakunlangan apellyatsiyani yangi muhim holatlar mavjud bo‘lganda qayta ko‘rib chiqish mumkin. Batafsil tartib-taomillar nashr etikasi siyosati va Taqriz siyosatiga muvofiq qo‘llanadi.

16. Maxsus sonlar va taklif etilgan muharrirlar

Maxsus sonlar, mavzuli to‘plamlar va taklif etilgan muharrirlar boshqaruvidagi materiallar bosh muharrirning umumiy javobgarligi ostida qoladi. Ularda quyidagi talablar bajarilishi kerak:

• jurnal maqsadi va mavzu doirasiga mos bo‘lish;
• odatiy sonlar bilan bir xil ilmiy, etik va taqriz talablariga rioya etish;
• faqat shaxsi, muassasasi, ilmiy malakasi, nashrlari va tegishli kompetensiyasi tekshirilgan hamda tasdiqlangan taklif etilgan muharrirlarni tayinlash;
• manfaatlar to‘qnashuvining oshkor etilishi va tegishli boshqarilishini ta’minlash;
• malakali taqrizchilarning mustaqil tanlanishini ta’minlash;
• taklif etilgan muharrirning o‘z qo‘lyozmasini ko‘rib chiqishi yoki uning bahosiga ta’sir qilishiga yo‘l qo‘ymaslik;
• taklif etilgan muharrir yoki uning yaqin hammualliflari qo‘lyozmalarini tegishli taklif etilgan muharrir ishtirokisiz mustaqil muharrirga topshirish;
• maxsus son materiallarini maqola sahifasi, mundarija va nashr etilgan sonda aniq belgilash;
• taklif etilgan muharrir muallif yoki hammuallif bo‘lgan maqolalar maxsus sondagi jami maqolalar sonining 25 foizidan oshmasligini ta’minlash;
• sifat, etika, taqriz halolligi yoki manfaatlar to‘qnashuvi bilan bog‘liq muammolar yuzaga kelganda bosh muharrirga maxsus sonni tayyorlashni tekshirish, cheklash, vaqtincha to‘xtatish yoki tugatish vakolatini berish.

Taklif etilgan muharrir maxsus son jarayonini muvofiqlashtirishi mumkin, biroq qo‘lyozmalarni qabul qilish yoki rad etish bo‘yicha cheklanmagan yakuniy vakolatga ega emas. Yakuniy tahririy javobgarlik bosh muharrir zimmasida qoladi; u chetlashtirilganda muayyan ish bo‘yicha qarorni vakolatli mustaqil muharrir qabul qiladi. Maxsus sondagi tadqiqot maqolalari uchun Tahrir hay’ati siyosatiga muvofiq umumiy tahririy endogeniya ham alohida nazorat qilinadi. Moliyalashtirish yoki mavzuga oid hamkorlik ilmiy talablardan istisno yaratmaydi.

17. Maxfiylik va sun’iy intellektdan foydalanish

Tahririy jarayonda qatnashadigan barcha shaxslar qo‘lyozmalar, taqrizlar, mualliflarning javoblari, ichki muhokamalar va tahririy yozishmalarning maxfiyligini saqlashi shart. Maxfiy qo‘lyozmalar va tahririy materiallar ommaviy generativ sun’iy intellekt tizimlariga yoki maxfiylikni kafolatlamaydigan tizimlarga yuklanmaydi. Generativ sun’iy intellekt mazmunli ilmiy baho tayyorlash, muharrir o‘rniga taqrizlarni tahlil qilish yoki qabul qilish yoxud rad etish tavsiyasini shakllantirish uchun ishlatilmaydi. Jurnal tomonidan oldindan ma’qullangan himoyalangan vositalar faqat ma’muriy yoki tilga oid yordam uchun, kelishilgan vazifa va ma’lumotlarga ishlov berish tartibi doirasida qo‘llanishi mumkin. Ruxsat etilgan foydalanish vosita, maqsad va inson tekshiruvini ko‘rsatgan holda qayd etiladi. Jurnalning avtomatlashtirilgan vositalardan muntazam foydalanishi oshkor qilinadi. Yakuniy javobgarlik vakolatli muharrir zimmasida qoladi; matn o‘xshashligi yoki sun’iy intellektdan foydalanish ehtimoli haqidagi avtomatik belgi o‘z-o‘zidan qoidabuzarlikni isbotlamaydi.

Qo‘lyozmalardan foydalanish huquqi vazifa va aniq topshiriqqa qarab beriladi. Jabrlanuvchilar, voyaga yetmaganlar, mahkumlar va boshqa tadqiqot ishtirokchilarining ma’lumotlari, jinoyat ishlari materiallari va foydalanilishi cheklangan boshqa axborot alohida himoya qilinadi. Bunday materiallarni uzatishdan oldin himoyalangan kanal va ulardan foydalanishning tegishli asosi kelishiladi; tahririy tuzilmaga a’zolik yoki xizmat lavozimining o‘zi bunday asos yaratmaydi.

18. Hujjatlashtirish va hisobdorlik

Tahririy qarorlar elektron tahririy tizimda hujjatlashtiriladi; tizimdan tashqaridagi yozishmalar va qarorlar tegishli tahririy ishga biriktiriladi. Jurnal quyidagilar bo‘yicha tegishli qaydlarni saqlaydi:

• qo‘lyozmalarni ko‘rib chiqishga mas’ul muharrirlarni tayinlash;
• taqrizchilarga takliflar va taqrizlar;
• muharrirlarning tavsiyalari;
• manfaatlar to‘qnashuvini oshkor etish;
• chetlashtirish qarorlari va qo‘lyozmani boshqa muharrirga topshirish;
• qabul qilish va rad etish qarorlari;
• shikoyatlar va apellyatsiyalar;
• tuzatishlar, retraksiyalar va boshqa nashrdan keyingi choralar;
• topshirilgan vakolatlar doirasi, ishlarni topshirish va foydalanish huquqlaridagi o‘zgarishlar;
• noo‘rin aralashuv haqidagi xabarlar va ko‘rilgan choralar.

Maxfiy qaydlar himoya qilinadi va ulardan faqat vakolatli shaxslar foydalanadi. Vazifalar o‘zgarganda foydalanish huquqlari qayta ko‘rib chiqiladi, vakolatlar tugaganda esa bekor qilinadi. Institut belgilangan tartibga muvofiq tahririy qaydlarning zaxira nusxalarini yaratish va saqlashni ta’minlaydi. Tahririyat tarkibi, nashriyot va qo‘llanadigan siyosatlar haqidagi ochiq ma’lumotlar dolzarb holda saqlanadi; boshqaruvning ochiqligi qo‘lyozmalarning maxfiy materiallarini oshkor etishni talab qilmaydi.

19. Boshqa siyosatlar bilan bog‘liqlik

Mazkur hujjat boshqaruv, vakolatlarni taqsimlash va hisobdorlik tizimini belgilaydi. U quyidagilar bilan birgalikda qo‘llanadi:

• Tahrir hay’ati siyosati;
• Taqriz siyosati;
• Nashr etikasi va qoidabuzarliklar to‘g‘risidagi bayonot;
• mualliflik to‘lovlari va moliyalashtirishning e’lon qilingan shartlari;
• manfaatlar to‘qnashuvi, shikoyatlar, apellyatsiyalar va qoidabuzarliklar haqida xabar berishga oid qoidalar;
• tuzatishlar, retraksiyalar va boshqa nashrdan keyingi choralarga oid qoidalar;
• maxsus sonlar, reklama va bevosita marketing siyosatlari, agar ular tasdiqlangan va qo‘llanadigan bo‘lsa.

Muayyan mavzu bo‘yicha alohida siyosat tasdiqlanib, e’lon qilinguniga qadar yuqorida sanab o‘tilgan umumiy siyosatlarning tegishli qoidalari qo‘llanadi; kelajakdagi alohida hujjatga havola uning allaqachon amal qilishini anglatmaydi. Ziddiyat aniqlansa, tahririyat qo‘llanadigan tartibni hujjatlashtiradi va matnlarni o‘zaro muvofiq holda tuzatadi. Alohida qaror mustaqil ko‘rib chiqishni bekor qila olmaydi yoki muayyan muallif uchun e’lon qilinmagan istisno yarata olmaydi.

20. Tashqi standartlar

Jurnal quyidagi manbalarni hisobga oladi:

• COPEning asosiy amaliyotlari hamda jurnalni boshqarish, manfaatlar to‘qnashuvi va tadqiqot halolligiga oid tegishli tavsiyalar;
• Ilmiy nashrlarda shaffoflik va ilg‘or amaliyot tamoyillari;
• DOAJga ariza topshirish qo‘llanmasi;
• Scopusning kontent siyosati va nashrlarni tanlash mezonlari;
• Web of Science jurnallarni baholash jarayoni va tanlash mezonlari;
• qo‘llanadigan qonunchilik talablari va tadqiqot halolligining tan olingan standartlari.

Ushbu havolalar foydalaniladigan tavsiya manbalarini ko‘rsatadi va COPEga a’zolik, jurnalning DOAJ, Scopus yoki Web of Science bazalariga kiritilgani yoxud mazkur tashkilotlar siyosatni ma’qullagani haqida da’vo hisoblanmaydi.

21. Siyosatni boshqarish va yangilash

Siyosat belgilangan tartibda tasdiqlanib, rasmiy saytda e’lon qilinganidan keyin qo‘llanadi. Joylashtirish vaqtida tasdiqlash, kuchga kirish va oxirgi o‘zgartirish sanalari ko‘rsatiladi. Muhim o‘zgarishlar muharrirlar va tegishli jarayonlar ishtirokchilariga yetkaziladi; rus, o‘zbek va ingliz tillaridagi talqinlar bir xil talablarni ifodalashi kerak.

Qayta ko‘rib chiqishda tahririy tajriba, ishtirokchilarning murojaatlari va amaldagi kasbiy tavsiyalar hisobga olinadi. Matnning yangilanishi tegishli tartib-taomil ilgari amal qilganini isbotlamaydi. Haqiqiy amaliyot tahririy qaydlar bilan tasdiqlanadi.

Boshqaruv, tahririy mustaqillik va noo‘rin aralashuvga doir savollarni muassis va nashriyotning umumiy aloqa manzili — info@uzkti.uz orqali tahririyatga yuborish mumkin. Xat mavzusi: «Kriminologik faoliyat: tahririy boshqaruv va mustaqillik». Institutning amaldagi aloqa ma’lumotlari rasmiy sahifada e’lon qilingan.

Dastlabki murojaatda holatlar va javob yuborish usuli ko‘rsatiladi; himoyalangan uzatish usuli kelishilmaguniga qadar jinoyat ishlarining maxfiy materiallari va ishtirokchilarning shaxsga doir ma’lumotlari ilova qilinmaydi. Murojaat 15-bo‘lim tartibiga muvofiq holatga aloqador bo‘lmagan mas’ul shaxsga yuboriladi.